Taniej jak z nami

do Polski nie polecisz!

kliknij - Wiecej info

Natychmiastowa

rezerwacja lotów

kliknij - Loty

niezależne i neutralne doradztwo finansowe

Janusz Czekala

kliknij - Wiecej info.

TŁUMACZ PRZYSIEGŁY J. POLSKIEGO

DOMINIKA HILGER

kliknij - Wiecej Info.

Księgarnia Polska

codziennie nowa

bogata oferta

www.polbuch.de

kliknij

Prawo

OKNO

witryna poetów

kliknij - Okno

Porady Ekonomiczne

Zabezpiecz swoja przyszlosc

kliknij

PORADNIK
 

Naprawa samochodow w Polsce

kliknij

Wiecej info.

TLUMADCZENIA I INFORMACJE

kliknij

Wiecej info.

Izabela S. Demacker

Rechtsanwältin

Gabelsbergerstrasse 9

80333 München

Fon.: 089/85 63 63 55

Fax: 089/85 63 63 56

www.kanzlei-demacker.de

info@kanzlei-demacker.de

kliknij - Wiecej info.

Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polski

w Monachium

Adres

Röntgenstr.5,

 81679 München

Tel: 089/4186080,

Fax: 089/471318

Godziny pracy:

poniedziałek,czwartek, piątek

9.00 – 13.00,

wtorek 14.00 – 18.00.

Tanio

do Polski

www.reisenachpolen.info

kliknij

Podroze

Marcin Idziński

Materiał na sesję naukową Instytutu Badań Nad Kulturą Polonijną i Polaków w Świecie i Instytutu Śląskiego – Opole 12.10.2006.)

Rola prasy polskojęzycznej....

.... wydawanej w krajach osiedlenia Polaków poza Polską (czyli prasy tak zwanej “polonijnej”(p.1)) musi być rozważana selektywnie. Trudno bowiem uznać, że jest (czy mogłaby być) taka sama np. dla Polaków, którzy Ojczyznę odwiedzają kilka, lub kilkanaście razy w roku i dla tych dużych grup społecznych, które bywają w Polsce tylko raz na kilka lat - dla tych, którzy z Polski wyjechali dawno i bezpowrotnie i tych, którzy wyjechali z niej niedawno, na lat kilka i nadal traktują ją jako miejsce swego zasadniczego osiedlenia – dla tych, którzy tak czy inaczej mają stały kontakt z informacjami i działaniami kulturalnymi w kraju (telewizja satelitarna, internet, prenumerata prasy i periodyków krajowych itd.), i dla tych, którzy własnowolnie lub z innych przyczyn (np. ubóstwa) tego kontaktu nie mają..

Zróżnicowań takich jest wiele, więc by jakoś odpowiedzialnie potraktować temat, trzeba by najpierw określić pola diagnozy, czyli o roli prasy polskojęzycznejdla której z tych grupspołecznych mówimy(p.2). To oczywiście prowadzi do otwarcia niezmiernie szerokiego i trudnego realizacyjnie programu badawczego, na który nie stać ani środowisk polskich poza Polską, ani ośrodków badawczych w Polsce. Szkoda! Bo dopiero po takich badaniach bylibyśmy w stanie określić w miarę odpowiedzialnie nasze (polonijne i krajowe) “obowiązki” informacyjne w dziedzinie słowa drukowanego.(p.3) Gdzie są one bezsporne i w jakiej formie (dla kogo) należy, a przynajmniej powinno się je wypełnić. Ale, jak wiemy, z tak zwaną “rzeczywistością” nie należy się spierać, tylko robić swoje.

Skazani więc jesteśmy niejako na poważne uproszczenia, a więc na określenie pola obserwacji, według kryteriów dających się użyć. Proponuję więc następujący podział tematyczny;

- środowiska polskojęzyczne z łatwym dostępem do polskich (krajowych) środków masowego przekazu(p.4),

- środowiska polskojęzyczne ztrudnym dostępem do tych przekazów.

Ponieważ żyję w środowisku pierwszej z wydzielonych grup (druga jest w Niemczech, jak i w całej Europie niegdyś “Zachodniej” poniżej progu statystycznego), zajmę się jedynie tym terenem, który na co dzień stanowi przedmiot mojej obserwacji i sporadycznych (z racji ekonomicznych oczywiście) badań.

Określmy więc tę grupę.

Polacy w Niemczech. Około 1,2 mln. prawnie – stałych mieszkańców BRD. Z wykształceniem średnim pełnym lub wyższym 32%, z zawodowym 26%, z niższym lub bez 42% (p.5)

Gazety ploskojęzyczne (wydawane w kraju i poza krajem, w tym parafialne) czyta regularnie ca. 23% całości grupy (p.6) - jest to więc grupa ca. 270 tys. osób. Nieco niższe wskaźniki należy przyjąć w odniesieniu do czytelnictwa polskich książek.

Grupę pracowników sezonowych – 2 tygodnie – 6 miesięcy - (ca. 480 tys. w skali roku) w niniejszym opracowaniu pomijam.

Identyfikując omawianą grupę należy dodać, że w jej skład wchodzi ca. 14% emigrantów tz. politycznych, czyli takich osób (i ich rodzin), którzy przybyli do Niemiec z powodów prześladowań politycznych w PRL lub pozostali tu po II Wojnie Światowej z powodów politycznych(p.7) 29% to tak zwani “przesiedleńcy”, czyli osoby (i ich rodziny), które nabyły obywatelstwo niemieckie przyznając się do niemieckiego pochodzenia (p.8). Pozostali, to osoby i ich rodziny, którzy znaleźli się w Niemczech z innych niż powyższe powodów (p.9). Przekrój wiekowy omawianej grupy; - ca. 19% to osoby w wieku ponad 50 lat, w wieku 25-50 to ca. 48% i ca 33% to dzieci i młodzież w wieku 18-25 lat. (p.10)

A więc; - dalej mówimy o grupie:

 - mającej częsty kontakt z krajem,

- mającej łatwy dostęp do krajowych środków przekazu,

- w stosunkowo dobrej sytuacji materialnej,

- stosunkowo dobrze wykształconej.

Wydawałoby się więc, że grupa ta stanowi dla nas mało interesujący przedmiot obserwacji, gdyż znaczenie prasy “polonijnej” powinno tu ulec znacznej redukcji z racji stosunkowo dużego nasycenia informacją i wielorakimi kontaktami z Ojczyzną i jej problematyką. Tak jednak nie jest!!

Wskazują na to inne cechy omawianego środowiska. A mianowicie....

Z analiz, które opisałem dokładniej w innych opracowaniach wynika, że mamy do czynienia ze środowiskiem, które:

- w niewielkim stopniu korzysta z podaży kulturalnej w Niemczech i w równie małym stopniu ma kontakt z polską “kulturą wysoką” prezentowaną w Niemczech, a więc podlega stale procesowi znacznej dekulturacji,

- dba o aktualność posiadanych informacji dotyczących Polski, Polaków i Polaków w Niemczech w zasadzie tylko na poziomie informacji praktycznej(p.11) i bardzo powierzchownej, głównie na podstawie wydań magazynowych (tygodników lub wydań weekendowych dużych dzienników polskich),

- korzysta z prasy “polonijnej” wydawanej w Niemczech zaledwie w ca. 4% (!) Z prasy tej korzystają głównie osoby przebywające w Niemczech incydentalnie, pracownicy czasowi, osoby zainteresowane głównie stronami ogłoszeniowymi, oraz osoby nie korzystające zazwyczaj z żadnej innej prasy polskojęzycznej (p.12).

Trudny do określenia w tym środowisku jest dostęp i rodzaj użyteczności programów telewizji polskich. Nie dysponuję na ten temat żadnymi weryfikowalnymi danymi.

Jak więc z tego widać – istotna potrzeba POWAZNEJ prasy “polonijnej” narzuca się sama! Tym bardziej, że poziom obecnych wydawnictw niczego z potrzeb Polaków w Niemczech nie zaspokaja. Wydawnictwa te (p.13) spełniają w miarę dobrze zadania informacji bieżącej, zwłaszcza w sprawach środowiskowych. Natomiast serwis informacyjny dotyczący kraju jest na najniższym z możliwych poziomów – redagowany jest wybiórczo i niechlujnie, bez podstawowego pojęcia zawodowego. Brak również jakiejkolwiek głębszej refleksji na tematy polityczne, kulturalne, czy społeczne tak w kraju jak i w Niemczech, a nawet w samym środowisku polskim. Skutek jest taki, że o tym, co się dzieje w kraju omawiana grupa odbiorców tej prasy wie bardzo mało, a poza tym nasączana jest różnorakimi bzdurami, które redaktorom wydają się ważne, a nawet po prostu łatwo i bez trudu wpadają im “w ręce”, czyli pod tak zwane pióro, lub spełniają kryterium tak zwanej “atrakcyjności”, niestety wręcz jedynie bulwarowej. Podobnie rzecz się ma z problematyką polonijną i interpretacją tego co i dlaczego w środowisku polskim się dzieje. Jak wiemy, jest ono przede wszystkim bardzo niejednorodne (to najważniejsze przeoczenie!), a poza tym skłócone od lat, a redaktorzy nie są pozbawieni w tym konflikcie osobistych “gustów”, a niektórzy po prostu są związani z którąś z koterii polonijnych. Co do poważniejszej chociażby informacji na temat, co dzieje się w kulturze, polityce, czy wydarzeniach socjologicznych w społeczeństwie otaczającym – niczego dowiedzieć się nie można (nawet w zakresie podstawowym), chyba, że za taki uznamy informacje, które “świat polski” z niemieckim konfliktują, a więc niepogłębione informacje o nieprzychylnych Polsce działaniach czy wręcz rudymentach stosunków bilateralnych. W tym morzu nieistotnych dla żadnej ze stron drobnostek giną niekiedy poważne inicjatywy, jak chociażby akcja “Ochrony dobrego imienia Polski i Polaków” i inne.

Osobny problem stanowią wydawnictwa polsko-niemieckie (p.14), których tu omawiać nie będziemy z powodów podanych w przypisie.

Jakie są powody, dla których uznaliśmy wyżej rzeczywistą potrzebę istnienia specyficznej (“polonijnej”) prasy dla Polaków zamieszkałych stale w Niemczech, skoro podane wyżej dane zdawałyby się wskazywać na brak takiej potrzeby?

Zasadniczym powodem jest istotna specyfikatej grupy!

Polega ona na tym, że środowisko to nie jest w pełni zintegrowane z niemieckim środowiskiem otaczającym (a więc prasa niemiecka nie zaspokaja wielu istotnych potrzeb), a jest już w znacznym stopniu zdystansowane wobec codziennego życia Ojczyzny pochodzenia (a więc i zawartość prasy polskiej wielu istotnych zapotrzebowań również nie może spełnić).

Trudno w tym miejscu opisywać dokładniej tą specyfikę (p.15), wystarczy więc powiedzieć, że sytuacja wygląda podobnie, jakby na terenie Śląska dostępna była jedynie prasa z Kaszub i Podhala.

Kolejny powód, to fakt, że dla osób mieszkających poza krajem “pojmowanym jako ojczysty” zupełnie inaczej układa się hierarchia ważności problemówspołecznych, kulturalnych, politycznych itd. oraz zasadniczo odmienna bywa “optyka” oglądu zasadniczych zjawisk, istotnych dla rozwoju osobowości, a chociażby obrony przed następującą dekulturacją.

Niestety - choć problem ten widać gołym okiem, żyjąc wśród Polaków w Niemczech, nie doczekał się on dotąd chociażby podstawowego opracowania, bez którego wręcz nie sposób poważnie zastanawiać się nad zawartością treściową czy formułą redakcyjną poważnej prasy dla tego środowiska.

Innym istotnym powodem są zjawiska językowe - zachodzące tak w języku prasy polskiej (codziennej, jak i tej o pogłębionej refleksji), jak również w języku polskim Polaków poza Polską. Nie będzie przesadą stwierdzenie, że łatwo zaobserwować w tym środowisku postępującą trudność w rozmowie rzeczowej na tematy poza codzienne. Językoznawca wie, że inna zgoła jest w tych procesach rola “języka słuchanego” (np. w telewizji polskiej czy radio) i “czytanego” (w tym w gazecie polskojęzycznej). Osobiście do zjawiska tego przywiązuję duże znaczenie, choć proces prymitywizacji języka w otoczeniu obcojęzycznym jest i naturalny i trudny do odwrócenia, jednak uważam, że można (i warto!) mu w istotny sposób przeciwdziałać. Oczywiście jest to najważniejsze w odniesieniu do młodzieży “polonijnej”, gdzie moim zdaniem, tylko dobra, trafiona w rzeczywiste zainteresowania gazeta może jakoś podtrzymać sprawność czytelniczą tego pokolenia.

O jaką więc prasę chodzi, skoro, jak powiedzieliśmy wyżej, obowiązki informacyjne w miarę wystarczająco spełnia prasa obecnie wydawana?

Zacznijmy od formy edytorskiej.

Już pobieżna analiza ekonomiczna potencjalnego rynku czytelniczego sugeruje, że powinno to być wydawnictwo magazynowe, bogato ilustrowane, zawierające wiele działów tematycznych, ukazujące się w rytmie tygodniowym, o objętości nie mniejszej niż 50 stron, nie większej niż 70.Poziom edytorski (grafika, zdjęcia, papier itd.) i redakcyjny musiałby być na tyle wysoki, by magazyn nie odbiegał znacznie od podobnych pism na rynku niemieckim.

Ze względów merytorycznych (przede wszystkim z racji znajomości środowiska i możliwości stałej analizy funkcjonowania gazety w kręgu czytelniczym) redakcja musiałaby składać się w zasadniczej części z dziennikarzy polskojęzycznych mieszkających na stałe w Niemczech i tu pracujących. Oczywiście koniecznym by było posiadanie silnego zespołu specjalistycznych korespondentów przede wszystkim w kraju, ale również w wielkich skupiskach osiedlenia polskiego na świecie, a także krajów, do których w dużej ilości wyjeżdżają Polacy obecnie na czas ograniczony (w tym na pewno: USA, Wielka Brytania, Włochy, Szwecja, Francja, Australia).

Niezbędne są następujące działy tematyczne:

1. Polska dziś (z wyraźnie wydzielonymi podkolumnami):

a. Ekonomia i rynek gdzie czytelnik znalazłby i poważniejsze analizy sytuacji makroekonomicznej, jak i analizy bieżących procesów branżowych i regionalnych, a także rynku kapitałowego i handlu.(p.16)

b. Kultura i sztuka z obszernym działem informacyjnym i recenzenckim, a także z poważną felietonistyką.

c. Obszerny i bardzo kompetentny dział młodzieżowy ze szczególnym wyakcentowaniem kultury młodzieżowej, problematyki kształcenia i wizji (poważnej) możliwości karier zawodowych we wielu dziedzinach tak przyrodniczych jak i intelektualnych. Tu istotne byłoby sięgnięcie do współpracy środowisk akademickich w kraju.

d. Polityka – czyli spokojna i wyważona analiza zjawisk zachodzących z próbą analizy mechanizmów wewnętrznych, socjologicznych i politologicznych.

e. Problemy społeczne i prawne z solidnym serwisem informacyjnym na temat zmian systemie prawnym Polski.

Zasadą redakcji działu “Polska” winno być akcentowanie zbieżności w procesach rozwojowych Ojczyzny z trendami europejskimi i światowymi, by przerwać wrażenie znacznej odmienności Polski w porównaniu z resztą krajów porównywanych przez Polaków mieszkających poza Polską. Oczywiście nie chodzi mi o rodzaj jakiejś prymitywnej unifikacji! Ale ukazywanie różnic (też konieczne!) winno drastycznie unikać stylu propagandowego, tak popularnego w kraju, a skupić się na analitycznym ukazaniu pozytywów oryginalnych (czasem nawet kontrowersyjnych) rozwiązań i inicjatyw Polskich. Problem Jest złożony i wymaga szczególnej uwagi i delikatności. Warto by go szerzej opracować. W telegraficznym skrócie chodzi o to, by; - nie było tak, że w Polce jest OK, a w Niemczech jest BE, czy odwrotnie! - i by emocje związane z jakąkolwiek sferą ocen były na tyle wyważone, by nie były przypadkowe, lub po prostu nieodpowiedzialne merytorycznie. W przypadku takich błędów nie można bowiem liczyć na zrozumienie (nie chodzi tu o przychylność, czyli tak zwane “pisanie pod publiczność”) tez zawartych w wydawnictwie, w środowisku, któremu decyzję o związaniu swego życia z krajem osiedlenia, a nie z Polską będziemy ukazywać w świetle negatywnym, lub wręcz kwestionować, lub ją bezzasadnie potwierdzać.

2. Niemcy dziś (z równie jak w przypadku działu Polska podziałem na działy)

a. Działy w zasadzie takie same jak wyżej i oparte na tych samych zasadach wyboru tematycznego.

3. Europa (w zmniejszonym zakresie podobna tematyka jak w działach powyższych).

 

To dwa zasadnicze działy! Poza tym w wydawnictwie powinny być następujące działy.

 

4. Polacy w świecie (dział w zasadzie informacyjny. O stosunkowo niewielkiej objętości – do dwóch kolumn - z ewentualnymi przedrukami z “polonijnych” gazet czy stron internetowych). (p.17)

5. Co, gdzie, kiedy (p.18)(kolumna informacyjny o najważniejszych imprezach tak w kraju jak i w Niemczech).

6. Nie samym chlebem (dwu-cztero-kolumnowy dział poświęcony głębszej refleksji teologicznej, filozoficznej, społecznej, politologicznej itp.).(p.19)

7. Reklama i informacja (materiały o działaniach firm i instytucji na styku Polska-Niemcy, w tym informacje komunikacyjne itp.).

Teraz, gdy już mniej więcej zarysowaliśmy odpowiedź na pytanie - jaka prasa jest konieczna, wróćmy jeszcze do poszerzenia katalogu potrzeb omawianego środowiska, które uznajemy za ważne.

Obecnie np. problematyka integracji europejskiej (p.20) funkcjonuje wśród większości Polaków w Niemczech wyłącznie w kategoriach czysto praktycznych – dokumenty graniczne, waluty, prawo pracy, banki itp. Oczywiście sfera ta jest zasadnicza i ona buduje zasadnicze poczucie integracyjne – bowiem takie właśnie znaczenie praktyczne ta integracja posiada przede wszystkim. Jednak proces ten nie odbywa się przecież w próżni kulturowej, a więc filozoficznej, historiozoficznej, czy politologicznej! Wiemy doskonale, jak wielki wpływ na praktykę integracyjną ta właśnie sfera posiada i jak zasadniczy wpływ ma ona na sam proces. Dowodem na to jest chociażby rola tematu “Konstytucji europejskiej” na przebiegający proces integracyjny. W tej sferze (nazwijmy ją tu roboczo – intelektualnej) zarówno świadomość obecna, jak i zainteresowania omawianego środowiska są niemal równe zeru. Można by mi zarzucić, że postawiony tu problem ma znaczenie marginalne, bo gdyby takie zainteresowania rzeczywiście były, to materiału na te tematy można (przy pewnym kwantum pracy) znaleźć stosunkowo dużo. Jest to jednak zarzut chybiony, gdy znowu zdamy sobie sprawę ze specyfiki grupy Polaków poza Polską.

Po pierwsze pamiętajmy, że w o wiele mniejszym stopniu (przynajmniej w pierwszym pokoleniu) ze względów oczywistych poświęca ona czas i aktywność refleksji pozapraktycznej! - a tymczasem właśnie żyjąc poza Ojczyzną,pomocne i potrzebne jest rozumienie procesów zachodzących w skali kontynentu czy globu. To ono właśnie może pomóc w przewalczaniu poczucia wyobcowania, inności, czy dezintegracji! Tylko z takiej refleksji wynikać może istotna odpowiedź na pytanie – Co to znaczy być DZIS Polakiem poza Polską? - czyli – jakie jest nasze naturalne miejsce w aktualnie przeżywanym świecie!

I właśnie dlatego, że zainteresowanie na tym poziomie właściwie nie istnieje, ważną rolą prasy, o której mówimy, byłoby budzenie tego zainteresowania, a ściślej – uświadamianie wagi tego poziomu dla czysto praktycznej sfery życia poza krajem ojczystym.

Dalej!

Ponieważ w większości ośrodków nawet liczniejszego osiedlenia Polaków nie istnieją jakiekolwiek stałe miejsca spotkań (kluby, świetlice itp.),nie istnieje więc obyczaj poważniejszych rozmów w środowisku polskim! Nie ma po prostu możliwości wspólnego gdzieś przebywania, a organizowanie takich możliwości sporadycznie wymaga stosunkowo dużego nakłady pracy, więc należy do rzadkości. Rozmowy Polaków po polsku ograniczają się więc zwykle do zdawkowych wymian informacji bieżących i zwrotów grzecznościowych w trakcie przypadkowych okazji spotkań, głównie przed kościołami po Mszach świętych (p.21). Jak poważną przyczyną zanikania specyfiki kulturalnej polskiej jest taka sytuacja wie każdy socjolog. Tym bardziej, że naturalne spotkania w środowiskach pracy, czy środowiskach zawodowych itp. są oczywiście niemal zupełnie pozbawione wszelkiej tematyki polskiej, a treść ich równie oczywiście dotyczy problematyki wyłącznie kraju osiedlenia i podlega owej obcości zarówno obyczaju jak i atmosfery. Niestety stanu tego nie poprawiają obyczaje rodzinne, gdyż i one podlegają przemożnym wpływom otoczenia niemieckiego.(p.22)

Nawet tam, gdzie istnieją te nieliczne miejsca regularnych spotkań Polaków, tematyka na wyższym poziomie refleksji występuje bardzo rzadko, zwykle zastępuje ją nadal tematyka patriotyczna. Ta jednak, bez wsparcia szerszego zaplecza refleksyjnego (historia, socjologia, polityka, itd.), staje się coraz bardziej zawieszona w próżni i traci popularność, zwłaszcza wśród młodego pokolenia! (p.23)

Istniejące szkółki sobotnie, zwykle przy parafiach w najmniejszym stopniu nie mogą zapełnić omawianej luki z racji często przypadkowemu doborowi kadry pedagogicznej nastawionej głównie na pracę z małymi dziećmi i mocno ograniczonego programu dydaktycznegi, a także skromnego czasu posiadania zwykle wynajmowanych, kosztownych pomieszczeń.

Nie mnożąc dalej konkretnych przykładów powiedzieć trzeba na koniec, że w tej sytuacji codzienność “polonijna” ogranicza się do zamierających spotkań wspominkowych, zabaw tanecznych i gdzieniegdzie tylko (tam, gdzie są liczniejsze środowiska młodzieży studiującej) (p.24) wspólnej turystyce i grach sportowych. Tak więc obecne formy aktywności środowiskowej nie sprzyjają procesom stymulowania rozwoju formacyjnego polskiego i poszerzaniu coraz to bardziej zawężających się horyzontów tematycznych obecnych w omawianym środowisku.

Naszym zdaniem, skuteczną, choć częściową rekompensatę tych negatywnych zjawisk może stanowić odpowiednie wydawnictwo prasowe.

Na pierwszy rzut oka postulat taki wydaje się nadzwyczaj trudny do realizacji, gdyż powszechnie wiadomo, że wydawnictwo jest bardzo drogą formą działalności środowiskowej. Paradoksalnie jednak obecna sytuacja wśród Polaków w Niemczech znacznie ten temat upraszcza i czyni go zupełnie realnym!

Po pierwsze istnieje w Niemczech kilka wystarczająco silnych ośrodków redakcyjnych, starających się częściowo realizować opisany wyżej program. (p.25) Nie są one w stanie realizować go samodzielnie, gdyż obecnie starają się odpowiadać na zbyt szerokie zapotrzebowania tematyczne czytelników co wiąże się z walką o jak największą sprzedaż pism, a posiadają (same) jednak zbyt małe zaplecze wysokiej klasy dziennikarzy we wszystkich dziedzinach. Jedynie połączenie tych redakcji w jedną, ogólnoniemiecką, i specjalizacja poszczególnych dziennikarzy, co pozwoli im uniknąć produkcji marnej w dziedzinach do których przygotowania nie mają, może zmienić ten niezadowalający stan. Część tych ośrodków posiada też nieźle funkcjonujące sieci kolportażowe, które znacznie ułatwiłyby wejście nowego tytułu na rynek.

Dalej! - W sieci działa kilka stron internetowych posiadających stosunkowo dużą ilość interesujących materiałów, a niektóre, jak np. polonia-monachium.inf, silny serwis światowy. Istnieją też serwisy internetowe w innych krajach osiedlenia polskiego, np. w Szwajcarii, Szwecji, Francji, a przede wszystkim serwis Świat Polonii, z którymi współpracy redakcyjny jest stosunkowo łatwa.

Tak więc przyszła strona redakcyjny nie powinna dostarczyć trudności!- a jest to atut zasadniczy.

Pozostają kwestie - centrali edytorskiej (p.26), jej oprogramowania, drukarni (p.27) i kolportażu. Myślę jednak, że i te tematy są do rozwiązania bez kosztów i organizacji, których nie można rozwiązać.

PRZYPISY:

1. Określenie “polonijny” budzi dziś poważnie uzasadnione wątpliwości. Wynikają one z tego, że niejasne jest samo określenie “Polonia”. Historycznie oznaczało ono diasporę polską. Dziś w literaturze przedmiotu często nie dostrzega się zasadniczych różnic (zarówno socjologicznych, jak i pod względem potrzeb i poziomu kulturalnego) pomiędzy Polakami od wielu lat zamieszkałymi poza Polską, pokoleniami już poza Polską urodzonymi, a nadal więź z Ojczyzną odczuwającymi, Polakami, którzy wyjechali z kraju z możliwością powrotu w celach zarobkowych i mającymi rzeczywiste usadowienie w kraju, tymi, którzy wyjechali z Polski przyznając się do innego niż polskie obywatelstwa, czy wręcz pochodzenia itd. - wymienione rodzaje grup są oczywiście liczniejsze. Wrzucenie ich wszystkich “do jednego worka” z etykietką “Polonia” musi oczywiście budzić wielorakie nieporozumienia, zwłaszcza w diagnozowaniu znaczenia dla nich elementów kultury polskiej – w tym oczywiście prasy.

2. Jeżeli określanie “roli prasy polonijnej” ma mieć konkretne znaczenie, to przede wszystkim dla istniejących lub przyszłych redakcji tej prasy. Mogłoby z tego wynikać konieczne określenie tak zwanej “Zielgrupe” czyli dla kogo się gazetę robi, albo... zrozumienie jak powinna być ona redagowana, gdyby decyzja redakcyjna polegała na wydawaniu tytułu tak zwanego “unitarnego”, czyli starającego się być wydawnictwem obejmującym wiele, (lub nawet wszystkie – co mniej możliwe) grupy potencjalnych czytelników.

3. Oczywiście inne obowiązki i możliwości mamy (po obu stronach granicy) w innych mediach.

4. Kryterium jest tutaj nie tylko bliskość geograficzna i częste pobyty w Ojczyźnie, ale także zasobność środowiska ( a więc korzystanie z prenumerat, programów satelitarnych itp.), ale również - co ważne – zainteresowanie (ogólnie) “sprawami polskim”. Bowiem te grupy społeczne, w których zainteresowanie sprawami polskimi zanika, lub czasowo zanika (np. robotnicy sezonowi, czy kilkuletni pracownicy zagraniczni) zaliczam do innej grupy społecznej.

5. Dane w przybliżeniu z możliwością błędu do 3%.

6. Dane ze statystyki kolporterów prasy w Niemczech i Polskiej Misji Katolickiej w Niemczech.
 

7. Stan na rok 2002. Oczywiście grupa ta była wiele liczniejsza w przeszłości. Jednak w znacznej części wymarła, w znacznej części powróciła do kraju po upadku komunizmu, wielu również, pobierając emerytury niemieckie mieszka obecnie w krajach “tańszych” (Hiszpania, Turcja itd. Wielu również połączyło się rodzinnie z dziećmi, głównie w USA,. Australii, Wielkiej Brytanii, RPA itd. Duża Część emigracji, w tym tak zwanej “solidarnościowej” również powróciła do kraju.

8. Przestrzegam przed nieodpowiedzialną interpretacją tej grupy! W innych publikacjach pisałem obszernie na temat etosu tych ludzi. W tej grupie występuje często szczególne i aktywne zainteresowanie Polską i polską problematyką i kulturą. Przyznanie się (swego czasu) do pochodzenia niemieckiego było zazwyczaj uproszczeniem formy prawnej emigrowania, często ze względów politycznych. Można wskazać wiele przykładów tego typu rozwiązań “życiowych” dokonanych przez osoby wysoce zasłużone Polsce w jej walce o dzisiejszą suwerenność. Można nawet powiedzieć, że na imprezach i spotkaniach polskich stanowią oni dziś zazwyczaj ponad 50% ich uczestników. Grupa ta do dziś nie doczekała się jakiegokolwiek opisu (!) jeśli nie liczyć wysoce stronniczych badań niemieckich, które np. aspekt więzi z Polską zupełnie pomijają.

9. Wszystkie dane, które podaję, dotyczą wyłącznie osób, które przebywają na terenie Niemiec na stałe dłużej niż 15 lat.

10. Dane na podstawie list wyborców w wyborach prezydenckich i parlamentarnych w Polsce z roku 2005. Oczywiście dotyczy to osób, które zarejestrowały się w tych wyborach, czyli stosunkowo żywo zainteresowanych “życiem kraju”. Jednak z marginesem ca.3% błędu można przyjąć, że dane te odpowiadają całości tak zwanej “grupy polskiej w Niemczech”

11. Łatwo to stwierdzić na podstawie rodzaju tytułów prenumerowanych, kupowanej literatury, czy wypożyczanej w bibliotekach polskojęzycznych. Dane stosunkowo łatwo dostępne u kolporterów, w punktach sprzedaży prasy obcojęzycznej czy biurach prenumerat, a także w bibliotekach.

12. Charakterystykę tej prasy znaleźć można w mym opracowaniu z 14.04.2004 dla Instytutu Śląskiego w Opolu na sesję związaną z promocją książki M.Kalczyńskiej i L.Paszka “Niemieckie polonica prasowe”. Dostępna jest także na stronie internetowejwww.polonia-monachium.info w dziale Polonia-Opracowania

13. Tytułów o zasięgu ogólnokrajowym jest obecnie 4 (Kurier, Samo życie, Fakt, Info-tips), reszta wydawnictw ma charakter wewnątrzśrodowiskowy o niewielkim zasięgu oddziaływania.

14. Wydawnictwa dwujęzyczne. Z nich na uwagę zasługuje wyłącznie pismo “Dialog”. Poczytność w środowisku polskim w Niemczech tego fachowo i starannie, z dużym nakładem środków finansowych wydawanego periodyku jest nadzwyczaj niska i plasuje się poniżej możliwości jakiegokolwiek statystycznego ujęcia. Przyczyny tego stanu są zasadniczo dwie; - rodowód pisma, czyli to, że rozpoczęto jego emisję w oparciu o tak zwaną”Fundację Rakowskiego”, uważaną za instrument PRL-owskiej maszyny propagandowej, oraz fakt, że odbierane jest ono do dziś jako pismo, którego zawartość treściowa i cel publicystyczny wynika z niemieckiej interpretacji pojęcia “grupa polska w Niemczech”, pojęcia zasadniczo kwestionowanego przez aktywne tutaj środowiska Polskie Czytając to wydawnictwo widać jasno, że mimo wartości merytorycznej większości zawartych w nim materiałów, redakcja w ogóle nie bierze pod uwagę typu możliwych zainteresowań “polonijnej” grupy czytelników. Z tych i innych przyczyn w naszej analizie pismo to pominiemy, gdyż trudno powiedzieć, by miało ono jakiekolwiek znaczenie dla omawianego tu środowiska.

15. Szerokie opracowanie tej specyfiki zawarłem w pracy “Polacy w Niemczech 1945-2001”, której istotniejsze fragmenty dostępne są na stronie internetowej (patrz przypis 12) pod hasłem “Uwagi”.

16. Przy rozsądnie zawieranych umowach redakcyjnych można by tu, jak i w innych tematach poniższych korzystać z materiałów zawartych w specjalistycznej prasie krajowej i niemieckiej, a także z poważnych dzienników, po oczywiście redakcyjnym dostosowaniu ich do potrzeb omawianego periodyku.

17. Informacje o środowiskach polskich na świecie mają duże znaczenie w każdej prasie polskojęzycznej poza Polską.

18. W Niemczech odbywa się rocznie co najmniej 3 tys. imprez różnego rodzaju, związanych z Polską (od dziecięcych, młodzieżowych, turystycznych, po poważne działania naukowe). Podobnie pewnie jest w Polsce z tematem Niemcy. Już samo ujawnienie zakresu tego ruchu artystyczno-turystyczno-intelektualnego miałoby istotne znaczenie dla integracji środowiskowej i wpływ na poczucie wartości integracji europejskiej.

19. Dział ten miałby na celu również uzupełnienie poważnych luk informacyjnych na temat nowości wydawniczych w tych dziedzinach, a także wskazanie źródeł poważnej publicystyki naukowej.

20. Uwagi poniższe dotyczą w stopniu podobnym również procesów globalizacyjnych!

21. Tej dotkliwej niedogodności nie są w stanie zmniejszyć istniejące, nieliczne Ośrodki Kultury Polskiej pozostające w gestii polskiego MSZ, gdyż funkcja taka w ich programach niemal nie istnieje. Imprezy, na których spotykają się tam sporadycznie Polacy mają zwykle charakter nie pobudzający wymiany myśli i poglądów specyficznych dla tej grupy. Między innymi dlatego, że program tych spotkań jest z góry założony i odbywają się one wśród większości uczestników niemieckich. Z kolei większość ośrodków przyparafialnych utraciło w ostatnich latach swe dawniejsze funkcje integracyjne z wielu powodów, które wymagają osobnego opracowania.

22. Z fragmentarycznych niestety badań na ten temat, prowadzonych z mojej inspiracji przez autorów prac dyplomowych na uczelniach polskich wynika, że tematyka polska w rozmowach rodzinnych w domach polskich stanowi zaledwie 6 – 11 % ich zawartości, a rozmowy na tematy poważniejsze polskie trudno odnaleźć nawet w postaci śladowej.

23. Jedną z przyczyn tego stanu jest trudność w pozyskaniu moderatorów tematyki intelektualnej, których, na odpowiednim poziomie, po prostu jest niewielu i działają oni jedynie w największych ośrodkach Niemiec.

24. Z posiadanych danych wynika, że zorganizowana polska grupa studencka działa jedynie w Monachium i Norymberdze

25. Np. środowiska; - monachijskie, hamburskie, berlińskie, norymberskie, czy środowisko pisma “Zarys”. Poza tym interesujący potencjał do “reanimacji” mają środowiska, które zaniechały działalności, jak np. pisma B1”. Nie biorę w tym miejscu pod uwagę redakcji przywołanych w przypisie 13, gdyż dysponują one niewielką tylko ilością odpowiednich dziennikarzy i tematów. Również jednak do użytku!

26. Np. środowisko monachijskie dysponuje dużą ilością studentów programistyki, z którego bez trudności można by pozyskać dobrych i tanich łamaczy i edytorów grafiki i foto.

27. Tu należałoby dokonać rozeznania ekonomicznego - czy np. nie byłoby uzasadnione drukowanie pisma w kraju? - choć przy pobieżnym oglądzie zagadnienia narzuca się trudność kolportażu nakładu z kraju.