1.Wstęp.
Mówiąc o organizacjach polonijnych i Polonii zacznę od chociażby uproszczonej definicji tej grupy ludzi i pewnej kwalifikacji organizacji tzw. polonijnych. Internetowa Wikipedia mówi o Polonii następująco:
„Polonia w Niemczech - istnieje już od czasów (koniec ). Nowoczesna w rozpoczęła się w wieku. Należy rozróżniać Polaków, którzy znaleźli się w obrębie ą ze względów na przesunięcia granic, oraz Polaków, którzy wyemigrowali do Niemiec po zrywach ó lub za chlebem (np. w okresie ). Największym skupiskiem Polonii w Niemczech było łę. Obecnie Polonia niemiecka liczy od 300.000 (licząc tych, którzy mają polskie ) do 3 milionów (licząc też tych, którzy mają polskie i niemieckie lub tylko niemieckie obywatelstwo) osób. Znacząca rozbieżność w liczbach polega na tym, że niemieckie władze nie liczą do Polonii ludzi z podwójnym obywatelstwem oraz obywateli Niemiec z polskim pochodzeniem. W bilateralnych ę na ogół obowiązuje ś, tymczasem występuje głęboka asymetria w stosunkach polsko-niemieckich na tym polu. Polonia w Niemczech nie jest traktowana nawet jako ść, w przeciwieństwe do mniejszości niemieckiej w Polsce, której zresztą jest ok. 10 razy mniej niż Polaków w Niemczech. ść w Polsce ma zagwarantowaną obecność przedstawicieli w bez potrzeby osiągnięcia ó (na mocy z roku). W Niemczech można odbierać stacje polonijne, m.in.: i .”
Należy więc przyjąć, że Polonia to osoby narodowości polskiej mieszkające na stałe w Niemczech, przyznające się do polskiego języka, kultury i tradycji. Grupa ta choć jest przez państwo Niemieckie nie uznana za mniejszość narodową to jednak na podstawie Traktatu między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy z 17.6.1991 roku stoi na równi z niemiecką mniejszością narodową w Polsce.
Liczbę obywateli niemieckich polskiej narodowości najczęściej przyjmuje się na około 2 mln, natomiast obywateli polskich na stałe mieszkających w Niemczech na około 300 tys..
Liczba pracowników sezonowych i pracujących na kontraktach szacuje się nieraz nawet do 700 tys..
Moja analiza dotyczyć będzie grupy narodowościowej polskiej w Niemczech, inaczej “mniejszości narodowej polskiej”. Do tej grupy zaliczam osoby narodowości polskiej mieszkającej na stałe w Niemczech lub mające zamier pozostać na stałe w Niemczech. Są to przede wszystkim osoby posiadające obywatelstwo niemieckie, ale także osoby posiadające obywatelstwo polskie. Postaram się o przeanalizowanie istniejącej sytuacji i wyciągniecie wniosków, a przede wszystkim wskazania dróg na polepszenie sytuacji mniejszości polskiej w Niemczech.
W Niemczech istnieje wiele organizacji zajmującą się problematyką polską. Są to organizacje, których celem jest przybliżenie Niemcom Polski jako kraju, działające na rzecz pojednania między obydwoma narodami, niesieniu pomocy dla pewnych grup ludzi lub ośrodków w Polsce, czy w końcu organizacje mniejszości polskiej zajmujące się organizowaniem nauczania polskiego języka dla dzieci pochodzenia polskiego i kultywowanie kultury i tradycji wśród osób polskiego pochodzenia. Wrzucanie tych wszystkich organizacji do jednego „worka” tzw. “organizacji polonijnych” powoduje nierzadko powstawanie niezrozumień i rozbudza nieuzasadnione oczekiwania.
Sprawa obywatelstwa w przypadku emigracji nie jest sprawą pierwszoplanową w stosunku do samookreślenia się, ale narodowość, korzenie kulturowe i cywilizacyjne. W naszych czasach sprawa narodowości zostaje sztucznie spychana na plan drugi, wręcz bagatelizowana. Także władze niemieckie nie chcą dostrzegać korzeni narodowych swoich obywateli i starają się nie stwarzać warunków do kultywowania kultury i tradycji dla swoich obywateli nie niemieckiego pochodzenia.
Organizacje i środowiska zajmujące się problematyką polonijną czy polską. Dla uproszczenia omówienia zagadnienia działalności polonijnej podzielę organizacje na następujące grupy:
- organizacje i środowiska uznające się za organizacje reprezentujące osoby polskiej narodowości podlegające pod paragraf 20 Traktatu między Rzeczypospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o dobrym sąsiedzctwie i przyjaznej współpracy z 17.6.1991 roku
- organizacje , których głównym celem jest promowanie polskiej kultury w Niemczech. Organizacje te w zasadzie nie zajmują się kwestią praw i położeniem osób narodowoćci polskiej.
- towarzystwa niemiecki-polskie. Członkami tych organizacji są w przeważającej części osoby narodowości niemieckiej lub niepolskiej. Ich celem jest współpraca niemiecko-polska , a w szczególnościn na rzecz polepszenia stosunków między narodem niemieckim i polskim. Jest promowana też kultura polska.
- organizacje, których cele wykraczają poza ramy narodowe, albo ich działanie związane jest z osiągnięciem konkretnego celu, a osoby przynależące do tych organizacji pochodzą z kręgu kultury polskiej.
Obecne struktury organizacyjne Polonii Niemieckiej są w pewny sposób stabilne i zdominowane obecnie poprzez struktury organizacyjne Konwentu Organizacji Polskich w Niemczech.
Po podpisaniu Traktatu między Rzeczypospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o Dobrym Sąsiedztwie i Przyjaznej Współpracy rządy państw Polski i Niemiec nalegały, aby Polonia posiadła ciało przedstawicielskie. Po dwóch nieudanych próbach powołano za trzecim podejściem Konwentu Organizacji Polskich w Niemczech (Konvent der Polnischen Organisationen in Deutschland). Akt powstania Konwentu został podpisany 4 kwietnia 1998 roku w Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej w Kolonii.
a) Konwentu Organizacji Polskich w Niemczech
W skład Konwentu weszło pięć organizacji polonijnych:
CHRZEŚCIJAŃSKIE CENTRUM KRZEWIENIA KULTURY, TRADYCJI I JEZYKA POL SKIEGO W NIEMCZECH T.z.,
KONGRES POLONII NIEMIECKIEJ T.z.,
POLSKA RADA W NIEMCZECH - ZRZESZENIE FEDERALNE T.z,
ZWIĄZEK POLAKÓW „ZGODA” W RFN T.z.
ZWIĄZEK POLAKÓW W NIEMCZECH T.z.. (z pod znaku Rodla)
Organizacje założycielskie Konwentu wyrażały wolę współdziałania dla dobra całej polskiej grupy etnicznej w Niemczech, w duchu Traktatu z 17 czerwca 1991 roku przy pełnym poszanowaniu samodzielności statutowej każdej organizacji.
Celem działania Konwentu jest:
1. Ustalanie wspólnego stanowiska Polonii niemieckiej w sprawach jej dotyczących.
2. Reprezentacja interesów Polonii niemieckiej wobec władz i instytucji wszystkich szczebli Republiki Federalnej Niemiec i Rzeczpospolitej Polskiej.
3. Pozyskiwanie i dyspozycja środkami finansowymi, w tym również Ministerstwa Spraw Wewnętrznych RFN, na działalność organizacji polskich i polonijnych w Niemczech.
Konwent w swoim działaniu kieruje się następującymi zasadami:
- w sklad Konwentu wchodzą Przewodniczący każdej z jego organizacji członkowskich lub ich v-ce Przewodniczący, oddelegowani przez swe Zarządy,
- każda organizacja członkowska dysponuje w Konwencie jednym głosem,
- przewodnictwo Konwentu pełni w trybie rotacyjnym na okres 6 miesięcy jeden z przedstawicieli organizacji członkowskich. Pozostali pełnią w tym okresie funkcje v-ce Przewodniczących. Kolejność rotacji ustala Konwent,
- Konwent zbiera sie co najmniej raz na 3 miesiące,
- decyzje Konwentu zapadają zwykłą większością głosów,
- Konwent odbywa raz w roku spotkanie plenarne, w którym udział bierze po 5 przedstawicieli każdej z organizacji członkowskich delegowanych przez swe Zarządy w celu przedyskutowania podstawowych problemów Polonii.
Konwent powołał koordynatorów w następujących resortach:
- Koordynatora ds. międzynarodowych
- Koordynatora ds. szkolnictwa i oświaty
- Koordynatora ds. kultury
- Koordynatora ds. mediów.
Konwent w ostatnich latach dokonuje opiniowania projektów kulturalnych w ramach wsparcia finansowego przez niemieckie Ministerstwo Kultury.
Organizacje członkowskie Konwentu:
Stowarzyszenie Chrześcijańskie Centrum Krzewienia Kultury, Tradycji i Języka Polskiego w Niemczech e.V. zostało założone w roku 1994 i zarejestrowane w sądzie administracyjnym w Würzburgu w roku 1995, uzyskując status organizacji wyższej użyteczności publicznej. Podstawowe cele organizacji to popieranie nauki języka polskiego, kultury i tradycji w Niemczech, wychowanie młodego pokolenia w duchu i w zgodzie z nauką Kościoła rzymskokatolickiego, popieranie przyjaźni i wymiany kulturalnej między narodem polskim i niemieckim. Równolegle powstały podobne stowarzyszenia w PMK, które w założeniu realizują podobne cele. Obecnie istnieje 22 takich stowarzyszeń. Organizacje te przystąpiły jako organizacje członkowskie do Chrześcijańskiego Centrum. Stowarzyszenie Chrześcijańskie Centrum zrzesza katolicką Polonię i polskich katolików skupionych i działających społecznie w polskich ośrodkach duszpasterskich. W ramach tych stowarzyszeń realizowana jest nauka j. polskiego dla dzieci i młodzieży przy pomocy 165 nauczycieli świeckich, a systematyczna nauka j. polskiego prowadzona jest dla około 3500 dzieci.
Na czele Chrześcijańskie Centrum stoi 6-cio osobowy zarząd wybierany na 4-letnią kanencję. W skład zarządu wchodzę: ks. prałat dr Ryszard Mroziuk (przewodniczący), prof. dr hab. Inż. Piotr Małoszewski (wiceprzewodniczący), mecenas Edmund Ropel (sekretarz), ks. Krzysztof Romanowski (skarbnik) oraz ks. prałat Kazimierz Latawiec i dr Piotr Jachimczak (członkowie zarządu).
Za najważniejszy obecny swój cel działania Chrześcijańskie Centrum postawiło sobie poprawić warunki nauki języka polskiego dla dzieci. W czerwcu 2005 r. prof. dr hab. inż. Piotr Małoszewski – odpowiedzialny w Konwencie za oświatę i nauczanie - uczestniczył w posiedzeniu dwóch senackich komisji, gdzie wygłosił referat „Sytuacja nauczania języka polskiego w Niemczech”. We wrześniu 2006 zarząd Centrum spotkał się z wicemarszałkiem Senatu RP Maciejem Płażyńskim, który postanowił przekazać premierowi Rządu RP Jarosławowi Kaczyńskiemu pisemne postulaty w sprawie poprawy warunków nauczynia języka polskiego w Niemczech.
Bundesverband Polnischer Rat in Deutschland e.V.
Polska Rada w Niemczech - Zrzeszenie Federalne T. z.
Rada Polska w Niemczech została powołana na spotkaniu przedstawicieli polonijnych w Boppard w roku 1995, jako druga próba powołania polonijnej organizacji dachowej.
W dniu 7 lutego 2004 roku w ośrodku berlińskiej stacji naukowej Polskiej Akademii Nauk
odbyło się walne zebranie sprawozdawczo-wyborcze Zrzeszenia Federalnego – Polska
Rada w Niemczech. Wybrano nowy Zarząd w składzie:
1. Aleksander Zając - przewodniczący,
2. Cezar Wojciechowski - wiceprzewodniczący,
3. Edward Kieyne - wiceprzewodniczący,
4. Hubert Szulczyński - wiceprzewodniczący,
5. Arkadiusz Kulaszewski - sekretarz,
6. Andrzej Szulczyński - skarbnik,
7. Ferdynand Domaradzki - członek zarządu,
8. Ryszard Kania - członek zarządu,
9. Bogdan Żurek - członek zarządu.
Za najważniejsze kierunki działania delegaci uznali troskę o naukę języka polskiego oraz
pielęgnowanie kultury i tradycji polskiej. Zwrócili uwagę na stale rosnącą rolę mediów,
w tym szczególnie mediów elektronicznych i podkreślili konieczność dostępu do nich
przez polskie organizacje.
Uczestnicy zebrania zwracali się do Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej o pilne zorganizowanie spotkania organizacji i środowisk polskich i polonijnych w celu omówienia aktualnej sytuacji Polonii niemieckiej w szczególności wobec przyjętego przez rząd RP tzw.: „Rządowego Programu Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą”.
Zwrócili się także do Ambasadora RP w Republice Federalnej Niemiec o pilne zorganizowanie roboczego spotkania przedstawicieli organizacji polskich i polonijnych w Niemczech z panią dr Christiną Weiss, Pełnomocnikiem Rządu Federalnego ds. Kultury i Mediów na temat realizacji przez rząd federalny postanowień art. 20 – 22 traktatu polsko-niemieckiego z 17 czerwca 1991 r. i do Konwentu Organizacji Polskich w Niemczech o regularne organizowanie spotkań plenarnych z udziałem przedstawicieli wszystkich organizacji wchodzących w skład Konwentu, jak przewiduje to porozumienie przyjęte 4 kwietnia 1998 r. w Kolonii. Jest to szczególnie ważna forma współpracy w ramach Konwentu, ponieważ umożliwia ona uczestnictwo w podejmowaniu decyzji wszystkim organizacjom. Zebrani wystosowali także list do Arcybiskupa Berlina Georga kardynała Sterzinskiego z protestem przeciwko planom odebrania Polskiej Misji Katolickiej w Berlinie użytkowanego przez nią kościoła pod wezwaniem św. Jana Kapistrana przy Götzstr. 65 w Tempelhof. Należy dobitnie przypomnieć, że bardzo liczna (co najmniej kilkudziesięciotysięczna) jest grupa katolików mówiących po polsku w berlińskim arcybiskupstwie, w niedzielnych mszach i nabożeństwach w języku polskim uczestniczy zawsze ponad tysiąc osób, a tak zwana „polska” parafia w Berlinie jest jedną z największych i najbardziej żywotnych. Opublikowane ostatnio w prasie berlińskiej informacje o planach sprzedaży budynku kościoła użytkowanego przez Polską Misję Katolicką w Berlinie są sprzeczne z dobrem tak wiernych, jak i Kościoła lokalnego i powszechnego oraz spowodują, w naszym głębokim przekonaniu zmniejszenie praktykujących w arcybiskupstwie katolików.
Główne założenia działalności Zrzeszenia Federalnego - Polska Rada w Niemczech T. z. :
1. Opiera się na traktacie polsko-niemieckim z 17 czerwca 1991 r., w szczególności na art. 20 i 21.
2. Działa na podstawie i w granicach ustawy zasadniczej i innych przepisów prawa wewnętrznego Republiki Federalnej Niemiec, jak również przepisów prawa Unii Europejskiej i innych przepisów prawa międzynarodowego, ratyfikowanych i obowiązujących w RFN.
3. Bezwzględnie przestrzega postanowień statutu oraz realizuje uchwały walnego zgromadzenia.
4. Konsekwentnie stoi na stanowisku całkowitej autonomii i suwerenności organizacyjnej wobec wszystkich władz, urzędów, innych organizacji i osób polskich, niemieckich i wszelkich innych.
5. Kieruje się zasadą jawności i jest otwarta dla wszystkich organizacji, które akceptują jej statut.
Kongres Polonii Niemieckiej T.Z. (e.V) został założony 15 lutego 1992 przez 16 zrzeszeń jako związek organizacji polonijnych w Niemczech, głównie w celu ochrony i reprezentowania interesów Polonii wobec władz, zgodnie z konstytucją niemiecka i traktatem o przyjaźni i współpracy polsko-niemieckiej (17.06.1991). Kongres był założony jako organizacja dachowa Polonii w Niemczech.
Literę i ducha traktatu Kongres pragnął wypełniać nowymi i konstruktywnymi treściami, nawiązując przy tym do ponad stuletniego dorobku organizacji polskich w Niemczech i dążąc do zrównania tutejszej mniejszości polskiej z prawami i świadczeniami, jakimi cieszy się mniejszość niemiecka w Polsce. Przyświeca mu cel pielęgnowania dobrego imienia obu narodów i promowanie bogatej tradycji wzajemnego duchowego i materialnego ubogacania się. Nie wymazując bolesnej przeszłości koncentruje się głównie na praktycznych aktualnych zadaniach i krzewi wiadomość wielkiej historycznej szansy zbliżenia Polaków i Niemców. Jest to ogromne zadanie moralne ponad milionowej rzeszy naszych rodaków, którzy przesiedlili się z Polski do Niemiec.
Kongres pragnie wspierać wszelką działalność kulturalną, pielęgnowanie języka i polskich zwyczajów, a także materialny awans tej części społeczeństwa w Niemczech. Jest członkiem zwyczajnym Światowej Rady Polonii z siedzibą w Toronto, jak i Europejskiej Wspólnoty Polonii z siedzibą w Brukseli. Bierze udział we wszystkich ważnych spotkaniach Polonii europejskiej i światowej, jak i w częstych oficjalnych kontaktach z reprezentantami władz niemieckich i polskich.
Członkiem Kongresu zwyczajnym może zostać organizacja, instytucja i środowisko polonijne, które tworzą Radę Naczelną. Inna forma członkostwa, to członkowie honorowi, wspierający i doradcy. Władzami Kongresu sa : Rada Naczelna, Przewodniczący i Prezydium, Komisja Rewizyjna oraz Komisja Orzekająca.
Pierwszym przewodniczacym Kongresu byl ks. dr Jerzy Józef Sobkowiak, nastepnym dr Zbigniew Szczepański, aktualnym Przewodniczącym jest dr Zbigniew Kostecki (druga kadencja), założyciel Polskiego Towarzystwa Medycznego w Niemczech.
Obecnie Kongres liczy 26 organizacji działających na terenie całych Niemiec.
Kongres jest członkiem Europejskiej Unii Wspólnot Polonijnych oraz Rady Polonii Świata.
Związek Polaków „Zgoda”
Związek Polaków „Zgoda” został zarejestrowany w roku w 1952 roku w Hamburgu.
Związek „Zgoda” powstał w wyniku secesji pewnej grupy działaczy z Związek Polaków w Niemczech spod znaku „Rodła”. Przyczyną niezgody był stosunek do reżimu komunistycznego w PRL. O ile Związek Polaków w Niemczech spod znaku „Rodła”zachowywał krytyczny bądź z dystansem stosunek do władz komunistycznych, to Związek Polaków „Zgoda” od początku akceptował reżim komunistyczny.
Siedzibą Związku Polaków „ZGODA” w RFN T.z. jest DOM POLSKI w Recklinghausen. „Zgoda” posiada obecnie jeszcze 23 odziały terenowe, głównie w rejonie Westfalii i 10 chórów.
Związek Polaków w Niemczech spod znaku „Rodła”
Związek Polaków w Niemczech T.z. (niem. Bund der Polen in Deutchland e.V) jest organizacją w istniejącą od roku. Celem organizacji była reprezentacja prawna - obywateli Niemiec i stowarzyszeń wobec władz niemieckich. Główne zadania związku to zdobycie dla ludności polskiej pełnych praw ść i obrona jej interesów we wszystkich dziedzinach życia społecznego.
Organizacja została założona roku. Do roku siedzibą organizacji był . W roku związek za swój symbol przyjął znak ł. W dn. 6 marca 1938 r. podczas I Kongresu Związku Polaków w Niemczech, który się odbył Theater des Volkes w , uchwalono ęć, które stanowiły ideową podstawę działalności związku.
Związek prowadził działalność kulturalną, gospodarczą i polityczną, miał swoich reprezentantów w , sejmikach krajowych i . Organizacja była też inicjatorem powstania działającego do 1939 roku Związku Mniejszości Narodowych w Niemczech, mającego reprezentować interesy obywateli narodowości polskiej.
Z chwilą wybuchu ś związek został zdelegalizowany przez władze , jego majątek skonfiskowany, część działaczy rozstrzelano, ok. 1.200 członków uwięziono. Po wojnie, w roku związek wznowił działalność w zachodniej strefie okupacyjnej Niemiec. W roku ZPwN został zarejestrowany w , początkowo z siedzibą we , a od roku siedzibą Związku Polaków w Niemczech jest . W 1950 roku, w wyniku rozłamu na tle stosunku do komunistycznych władz ówczesnej Polski, powstał Związek Polaków "Zgoda" utrzymujący stosunki z PRL.
Obecny stan.
a) W działalności Konwentu można zauważyć od paru lat pewnego rodzaju monotonię. Zaprzestano organizacji spotkań rozszerzonych Konwentu dla omówienia najważniejszych problemów. Powoduje to, że większość Polonii coraz mniej angażuje się w działalność polonijną. Już od lat ci sami działacze polonijni reprezentują Polonię na zewnątrz. Negatywnym skutkiem tego może być, że za parę lat nowi działacze w Konwentu będą na nowo się zdobywali te same doświadczenia i poruszali te same problemy. Należy zapewnić ciągłość w działalności polonijnej. To samo dotyczy w organizacjach na „dole”. Czasem mówi się nawet o tzw. działaczach dyżurnych. Ale jest dobrze, że i tacy istnieją. Nie możemy bać się konkurencji, nauczymy się prowadzenia stowarzyszeń w sposób demokratyczny. Demokratycznie działające zarządy stowarzyszeń wyjdą Polonii na dobre.
Polonia Niemiecka jest jeszcze ciągle słabo zorganizowana. Brak zaplecza, stałych dotacji i mała ilość osób chcących udzielać się społecznie nie powoduje takiej aktywności, jakiej byśmy sobie życzyli. Do stowarzyszeń polonijnych należy ciągle niewielki procent Polonii.
Jest grupa osób bardzo oddanych, którzy „ciągną” jak tylko potrafią polonijną działalność. Mamy grupę działaczy naprawdę oddanych, którzy poświęcają czas, a także prywatne pieniądze dla działalności polonijnej.
Najnowsze osiągnięcia techniki w dziedzinie komunikacji sprawiły, że przepływ informacji jest bardzo szybki i dostęp do informacji dużo lepszy. Poprzez internet Polacy na całym świecie mają dostęp do polskich mediów informacyjnych. Jest to dopiero początek. Należy się zastanowić, jak te najnowsze osiągnięcia technika Polonia w Niemczech może wykorzystać.
Konwent jest dobrym początkiem dla przejrzystych struktur polonijnych, musimy go wspierać, a jego działaczom pomagać w osiąganiu założonych celów.
b) Wraz z powstaniem POLSKIEJ RADY W NIEMCZECH powstawały zrzeszenia organizacji landowych. Zrzeszenia te powstawały w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych i miały być podstawą istnienia Polskiej Rady. Idea dobra, bo taka struktura odpowiada strukturze organizacyjnej państwa niemieckiego. Obecna wtedy atmosfera w Polonii Niemieckiej i sytuacja polityczna w Polsce spowodowała, że cel ten nie został zrealizowany. Poza tym inicjatywa ta była w pewnym sensie narzucona, panowała duża atmosfera nieufności, co spowodowało dodatkowy opór wśród działaczy polonijnych. Takie zrzeszenia landowe powstały w Berlinie, Badenii-Wirtembergii, Północnej Nadrenii-Westfalii, Nadreii-Palatynacie, Hamburgu, Hanowerze, Bawarii i Zagłębiu Saary. Zrzeszenia te, po pierwszym okresie burzliwej działalności, nie zdołały wyrobić sobie miana lidera Polonii na terenie landu. Obecnie większość tych zrzeszeń nie prowadzi działalności, choć może już nadszedł czas, aby do tej idei powrócić. Jednak musi być to powrót wymuszony oddolnie, a nie odgórnie jak na początku.
c) Lata dziewięćdziesiąte charakteryzowały sią dużą ilością organizacji polonijnych. Ilość różnego rodzaju organizacji polonijnych dochodził nawet do dwustu. Były to dla Polonii „lata gorące”. Koniec lat dziewięćdziesiątych i początek drugiego tysiąclecia „ostudził” nieco zapał do działalności polonijnej. Pozostały te organizacje, które potrafiły stworzyć struktury organizacyjne i nadały swojej działalności pewien sens. Istnieją jeszcze organizacje tzw. „od zebrania do zebrania” lub określanie niekiedy jako „fikcyjne”, których funkcjonowanie opiera się na działalności jednej czy dwóch osób. Ale można się spodziewać, że ich żywot nie będzie długi. Istnienie takich organizacji zamazuje nieraz rzeczywisty obraz Polonii. Uwidacznia się to niekiedy na ogólnoniemieckich zebraniach polonijnych, gdzie fikcja miesza się z rzeczywistością.
Dużą bazą dla działalności polonijnej pozostają Polskie Misje Katolickie. Posiadają znakomite zaplecze osób chętnych do działalności społeczno-kulturalnej. Ze strukturami organizacyjnymi tych stowarzyszeń jest jednak gorzej. Przy większości PKM prowadzona jest nauka j. polskiego, a także inna działalność kulturalna.
Organizacje i środowiska polonijne w Niemczech opierają się w zasadzie na pokoleniu urodzonym i wychowanym w Polsce, które wyemigrowały w latach osiemdziesiątych, tzw. pokolenie „solidarnościowe”. Duża różnica mentalności i doświadczenia powoduje, że grupy emigracyjne z różnych okresów emigracji nie potrafią lub nie potrafiły ze sobą współpracować.
Osoby urodzone i wychowane w Niemczech bardzo rzadko angażują się w działalność polonijną. Według moim spostrzeżeń główną przeszkodą jest różnica mentalności, brak dobrej znajomości języka polskiego (brak wspólnej płaszczyzny porozumienia). Dla osob urodzonych w Niemczech j. niemiecki jest ich językiem ojczystym.
O Polonii już wszystko zostało powiedziano, co można powiedzieć i założono już wszystkie możliwe organizacje i stowarzyszenia, które można było założyć. Teraz czas na realizacje założonych celów i praca od podstaw mająca na celu wzmocnienie polonijnych stowarzyszeń. Niemcy nie są krajem sprzyjającym działalności polonijnej, ale należy wykorzystać te pewne istniejące możliwości.
Wśród Polonii lansuje się często poglądy, chociaż prawdziwe, ale nie sprzyjające podjęciu współpracy z administracją niemiecką. Lansowanie Polski i Niemiec jako odwiecznych wrogów stwarza bariery dla działalności polonijnej, wręcz się mówi – po co się o swoje upominać i tak Niemcy nam tego nie dadzą. Jednak dla drugiego, trzeciego, czy już nawet czwartego pokolenia Polaków kraj niemiecki to ich dom. I ta szczególnie grupa powinny tworzyć lobby na rzecz pozytywnego obrazu Polaka w Niemczech. W ostatnich latach wizerunek Polaka w Niemczech jest bardzo pozytywnie zmienił, szczególnie po wstąpieniu Polski do UE.
Polonii chyba już od lat powojennych Polonii w Niemczech towarzyszy slogan „Polonii skłóconej”.
Zdarza się, że w pewnych specyficznych sytuacjach organizacje polonijne czy ich działacze zwracają się w sprawach spornych do sądu. A świadczyć to może tylko o wybranie jednej z cywilizowanych form rozwiązania konfliktu i nie można tego uważać za naganne.
Po wstąpieniu Polski do UE nastąpiła nowa fala emigracji. Do krajów Europy przybywają przeważnie ludzie młodzi, bez kompleksów, z dobrymi kwalifikacjami zawodowymi. Przed Polonią stoi nowe zadanie. Z jednej strony wspomóc tą grupę w zaaklimatyzowaniu się w nowym otoczeniu, a z drugiem spróbować wykorzystać ją w działalności polonijnej. Jeno jest pewne, że wzrośnie zapotrzebowanie na naukę języka polskiego dla dzieci szkolnych z grupy, która chciała by powrócić do kraju.
Uważam, że tej nowej sytuacji w Europie i związanymi z tym szansami dla Polonii powinniśmy szczególnie się przyjrzeć.
Kierunki działania Polonii w Niemczech
Jak już wspomniałem główne cele dla Polonii Niemieckiej zostały już wytyczony , choćby w Memorandum Polonii Niemieckiej uchwalonego przez Konwent Organizacji Polskich w Niemczech z czerwca 1999 roku.
Wybiorę kilka zagadnień dla rozważenia na dzisiejszej sesji.
Wybrane zagadnienia w celu poprawy działalności stowarzyszeń polonijnych.
1. Lokale na prowadzenie działalności.
Zdecydowana większość organizacji i środowisk polonijnych w Niemczech nie posiada własnych lokali, w których mogłaby prowadzić swoją działalność. Poza nielicznymi organizacjami, to tylko środowiska skupione wokół Polskich Misji Katolickich, i to nie wszystkich, mogą korzystać z lokali. Oczywiście organizacje mogą wynająć na wolnym rynku lokale, jednak bez pomocy finansowej państwa niemieckiego nie są w stanie finansowym zapłacić czynszu. Na terenie Niemiec istnieją tylko cztery ośrodki, które są własnością Polaków, tj. Dom Polski w Recklinghausen i Bochum, ośrodek „Concordia” i „Marianum” w
Carlsbergu.
2. Stała dotacja państwa na działalność organizacji polonijnych.
Organizacje polonijne nie mają stałych dotacji na swoją działalność. Mogą jedynie otrzymać dofinansowanie na niektóre formy swojej działalności. Powoduje to brak ciągłości działania organizacji.
3. Media polonijne.
Polonia Niemiecka nie posiada własnych masmediów. Istnieją polskojęzyczne media prywatne. Istneje duża liczba prywatnych stron internetowych. Niektóre stowarzyszenia posiadają własne strony interentowe. Brak koordynacji w przekazywaniu informacji. Dostep do masmediow krajowych ułatwiony poprzez internet i telewizje satelitarną.
4. Poprawa struktur organizacyjnych stowarzyszeń.
Instnieje potrzeba kształcenia kadr zarządzających organizacjami polonijnymi.
5. Opracowanie celów dla stowarzyszeń polonijnych.
Podstawowe ogólne cele stowarzyszenia ujmuje Statut. Walne zebrania stowarzyszenia ustalają cele. na najbliższą przyszłość jak i tych dłuższofalowych. Tylko konsekwentna realizacja założonych celów warunkuje sukces działalności. Działalność chaotyczna od wyborśw do następnego zebrania zniechęca do działalności, a w praktyce powoduje powolny upadek wszelkiej działalności. Ważna jest ciągłość działalności danej organizacji, wprowadzenie zasad demokratycznych w pracy Zarządu i przestrzeganie praw niemieckich odnośnie działalności stowarzyszeń.
Zarząd stowarzyszenia jest organem zarządzającym. W rzeczywistości zarząd przejmuje całokształt działalności stowarzyszenia. Powoduje to uśmierzanie działalności i inicjatywy pojedynczych członków. Wszyscy członkowie stowarzyszenia mają te same prawa, a Zarząd ma tylko więcej obowiązków ze względu na odpowiedzialność za całokształt funkcjonowania stowarzyszenia
6. Brak ośrodków zajmujących się dokumentowaniem ponad stuletniej Polonii w Niemczech.
Część dokumentacji, szczególnie od osób prywatnych przekazywana jest do różnych ośrodków w Polsce.
( W uzupełnieniu i uściśleniu powyższego materiału proponujemy przeczytać szczegółowe opracowania – “Perspektywy rozwoju (czy upadku) organizacji polonijnych w Niemczech” – kliknij – Organizacje, na temat mediów polonijnych “Prasa polonijna w Niemczech” – kliknij – Prasa1)
