|
Rechtsanwältin Izabela S. Demacker
Jak zachować się po zatrzymaniu przez policję?
Miły wieczór w lokalu nie zawsze kończy się przyjemnie... Pod wpływem alkoholu dochodzi niejednokrotnie do ostrej wymiany zdań lub rękoczynów kończących się często złamanym nosem, podbitym okiem lub uszkodzonym łukiem brwiowym. Bójka kończy się przeważnie interwencją policji, która zabiera wszystkich uczestników bijatyki na komisariat w celu wyjaśnienia incydentu. Od tego momentu mają miejsce zdarzenia istotne z prawnego punktu widzenia. Osoby biorące udział w bójce przesłuchiwane są generalnie jako osoby podejrzane z tytułu uszkodzenia ciała (Körperverletzung, §§ 223 ff. StGB - Strafgesetzbuch – niemiecki kodeks karny) lub rzeczy (Sachbeschädigung, § 303 StGB) albo innych deliktów, niezależnie od tego, czy brały w niej czynny czy bierny udział.
Po przybyciu na komisariat policja dokonuje przesłuchania zatrzymanych uczestników bójki (Beschuldigtenvernehmung) w celu odtworzenia zdarzenia. Nim nastąpi przesłuchanie, policja stwierdza tożsamość osób podejrzanych, przy czym na podstawie §§ 163 a, 136 ff. StPO (Strafprozessordnung – niemiecki kodeks postępowania karnego) ma obowiązek:
- poinformować podejrzanych o przyczynie zatrzymania, czyli jakie przestępstwo jest zarzucane podejrzanemu (n.p. Körperverletzung) oraz
- pouczyć o prawie do milczenia (Schweigerecht) oraz
- pouczyć o prawie do konsultacji z adwokatem;
ponadto, gdy podejrzany nie włada wystarczająco dobrze językiem niemieckim policja musi zapewnić mu tłumacza.
Wielu podejrzanych nie wie, jakie prawa im przysługują. Generalnie nie ma obowiązku składania zeznań przed policją. Oczywiście każdy podejrzany ma prawo zadecydować, czy chce składać zeznania, czy też nie. Dlatego też istnieje obowiązek pouczenia ze strony policji (Belehrungspflicht). Na podstawie prawa do milczenia (Schweigerecht) podejrzany nie musi odpowiadać na pytania policji. Może więc milczeć i nie wiążą się z tym żadne negatywne konsekwencje prawne. Jeżeli chodzi o stwierdzenie tożsamości, sprawa wygląda inaczej. W sytuacji, gdy podejrzany nie chce ujawnić swoich danych personalnych policja może go przeszukać, pobrać odciski palców oraz sfotografować również wbrew jego woli, co jest często nieprzyjemnym i upokarzającym przeżyciem. Te środki (erkennungsdienstliche Maßnahmen) na podstawie § 81 b StPO służą w tym przypadku stwierdzeniu tożsamości podejrzanego (Identitätsfeststellung).
Jeżeli po tych czynnościach podejrzany otrzymał wezwanie na policję(Vorladung) w celu złożenia zeznań, nie jest również zobowiązany do stawienia się na przesłuchanie. Policja nie ma prawa go z tego powodu zatrzymać i zmusić legalnymi środkami do stawienia się na komisariat. Oczywiście i w tej sytuacji każdy podejrzany ma prawo zadecydować, czy chce składać zeznania, czy też nie, gdyż prawo do milczenia wywodzi się z zasady prawnej, że nikt nie musi się sam obciążać.
Najpóźniej w momencie otrzymania wezwania na policję jest jednak pewne, że prowadzi ona postępowanie dochodzeniowe (Ermittlungsverfahren). Po jego zakończeniu akta przedkładane są prokuraturze (Staatsanwaltschaft), która z kolei kieruje sprawę do sądu, o ile stwierdzi, iż na podstawie zebranego materiału dowodowego podejrzany może zostać oskarżony.
Inaczej niż przed policją wygląda sprawa zeznań przed prokuraturą oraz sądem karnym (Strafgericht). Podejrzany musi sie stawić na przesłuchanie, w dalszym ciągu przysługuje mu jednak prawo do milczenia (Schweigerecht). Gdy podejrzany nie stawi się na przesłuchanie do prokuratury, może ona użyć środków przemocy.
Czy podejrzany powinien złożyć zeznanie, czy też nie, zależy od konkretnego przypadku. Rozsądnie jest zdać relację z incydentu, gdy podejrzany (Beschuldigter), a później, o ile dojdzie do rozprawy sądowej, oskarżony(Angeklagter) może zeznać fakty, które go odciążą i ewentualnie doprowadzą do uniknięcia lub złagodzenia kary.
Głównym problemem dotyczącym zeznań jest fakt, iż podejrzany nie wie, jakiej treści zeznania złożyły inne osoby (świadkowie lub inni oskarżeni). Adwokaci polecają często powołanie się na prawo do milczenia, które przysługuje podejrzanemu lub oskarżonemu przez cały tok postępowania, i odczekanie kontaktu ze strony prokuratury. Ani podejrzany, ani jego adwokat nie mają wglądu do akt sprawy dopóki policja prowadzi postępowanie dochodzeniowe (Ermittlungsverfahren). Po jego zamknięciu prokurator udziela prawa wglądu do akt (Akteneinsicht) na podstawie § 147 StPO (Strafprozessordnung – kodeks postępowania procesowego), ale tylko obrońcy, gdyż samemu oskarżonemu prawo to nie przysługuje. Jeżeli oskarżony nie ma adwokata, może złożyć wniosek o udzielenie informacji znajdujących się w aktach lub udostępnienie kopii (Abschrift) z akt.
Po otrzymaniu akt wiadomo jest dokładnie, jakie zarzuty postawione są przeciwko oskarżonemu i jakie zeznania złożyły inne osoby w tej sprawie. Adwokat ma również prawo do obecności w trakcie przesłuchania świadków. Po zakończeniu postępowania prokuratura wnosi do sądu na podstawie § 170 StPO akt oskarżenia (Anklageschrift) lub wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania(Einstellungsverfügung).
Jeżeli po zakończeniu postępowania prokuratura nie wydała postanowienia o umorzeniu postępowania (Einstellungsverfügung) tylko wniosła do sądu akt oskarżenia (Anklageschrift) a sąd na jego podstawie wydał postanowienie o otwarciu postępowania, podejrzany nie jest więcej określany jako Beschuldigter lecz jako oskarżony (Angeklagter). Rozprawa główna jest rozprawą publiczną z wyjątkiem postępowania karnego w stosunku do nieletnich (Jugendgericht). Ważna jest obecność: oskarżonego oraz jego obrońcy w przypadku obrońcy z urzędu (Pflichtverteidiger), prokuratora oraz sędziego.
Rozprawa rozpoczyna się
- wywołaniem sprawy (Aufruf der Sache) po czym sędzia stwierdza, czy wyżej wymienione osoby są obecne. W przypadku świadków oraz biegłych sędzia poucza ich o ich obowiązkach i nakazuje opuszczenie sali rozpraw;
- następnie oskarżony składa zeznania dotyczące jego danych osobistych (Vernehmung zur Person);
- kolejnym punktem jest odczytanie aktu oskarżenia (Anklageschrift) przez prokuratora, w którym zawarte są zarzuty przeciwko oskarżonemu;
- oskarżony zostaje pouczony o prawie odmowy zeznań (Aussageverweigerungsrecht), gdyż nikt nie ma obowiązku składania obciążających zeznań przeciwko sobie samemu;
- Jeżeli oskarżony nie korzysta z tego prawa, składa zeznania (Vernehmung zur Sache);
- następnie sędzia otwiera postępowanie dowodowe (Beweisaufnahme), w trakcie którego przesłuchiwani są świadkowie oraz biegli. Po przesłuchaniu przez sędziego świadkowie są do dyspozycji prokuratora oraz obrońcy przy czym nie tylko oni mogą zadawać pytania świadkom. Prawo to przysługuje również samemu oskarżonemu;
- po zamknięciu postępowania dowodowego prokurator wygłasza mowę oskarżycielską (Plädoyer) zawierającą podsumowanie postępowania oraz wniosek o karę (n.p. 10 miesięcy w zawieszeniu);
- odpowiedzią na mowę oskarżycielską prokuratora jest mowa obrończa adwokata, która ma na celu podważenie argumentów prokuratora na korzyść oskarżonego;
- po wywodach prokuratora oraz obrońcy sędzia udziela oskarżonemu prawa do ostatniego słowa (das letzte Wort).
- po naradzie sąd ogłasza wyrok wraz z jego ustnym uzasadnieniem;
po ogłoszeniu wyroku następuje jeszcze pouczenie o możliwości wniesienia środków odwoławczych (Berufung, Revision) przez skazanego. Po ogłoszeniu kary oskarżony staje sie osądzonym (Verurteilter).
|
