Sensacja!

okladka303-mala

Jest

niemiecki przek³ad

„Dywizjonu 303”

kliknij - tutaj

 

 

S³uchaj radia

po polsku

Polacy w Niemczech 5

kliknij - tutaj

 

Polacy w Niemczech 8

Zamów

Magazyn Polonii

PO-PROSTU

www.po-prostu.eu/

Uwaga!

W sali wydawnictw prasowych monachijskiej Biblioteki Miejskiej w Gasteigu (Rosenheimer Str. 5) s± do dyspozycji bie¿±ce wydania „Gazety Wyborczej”. Mo¿na je przeczytaæ równie¿ bez Bibliotheksausweis! Biblioteka jest czynna od poniedzia³ku do pi±tku w godzinach 10.00-19.00 i w soboty w godzinach 11.00-16.00.

 

Badanie ankietowe m³odej Polonii!

Je¿eli wolisz odpowiedzieæ na ankietê w jêzyku polskim

kliknij – tutaj

Je¶li w jêzyku niemieckim

kliknij – tutaj

 

Zdrowie
w rodzinie!
 
Polacy w Niemczech 10
 
kliknij
Wiecej info

Pomoc psychologa!

 
Polacy w Niemczech 11
 
kliknij
Wiecej info.
Medycyna naturalna!
 
Polacy w Niemczech 12
 
 
Kliknij - Wiecej info.

T³umacz

przysiêg³y jêzyka

POLSKIEGO

DOMINIKA HILGER

kliknij - Wiecej Info.

T³umaczenia i

Informacje

Polacy w Niemczech 14

kliknij - Wiecej info.

Izabela S. Demacker

Rechtsanwältin

Gabelsbergerstrasse 9

80333 München

Fon.: 089/85 63 63 55

Fax: 089/85 63 63 56

www.kanzlei-demacker.de

info@kanzlei-demacker.de

kliknij - Wiecej info.

Polonia w Niemczech 6

Polacy na Wêgrzech - Dominika £ubczyk

    Od najdawniejszych lat, od powstania pañstwowo¶ci Polski i Wêgier nasze narody zawsze ³±czy³y ¶cis³e zwi±zki. Historia ujawnia, ¿e czêsto oba kraje mia³y wspólnego w³adcê, albo na tronie polskim rz±dzili Wêgrzy lub na tronie wêgierskim Polacy. Do rzadko¶ci nale¿a³y konflikty miêdzy Polsk±, a Wêgrami, co by³o zjawiskiem niezwyk³ym w dziejach Europy. Nale¿y podkre¶liæ, ¿e Polacy w ró¿nych okresach opuszczali masowo swój kraj aby na zawsze z³±czyæ swój los z Wêgrami.

    Pierwsze udokumentowane ¶lady Polaków mieszkaj±cych na Wêgrzech pojawi³y siê pod koniec X wieku. Przyczyn± by³y zwi±zki handlowe, a w szczególno¶ci szlak pó³noc - po³udnie. Nie bez znaczenia by³y ma³¿eñstwa zawierane miêdzy cz³onkami panuj±cych rodów Polski i Wêgier. Za ka¿dym razem, kiedy na wêgierskim tronie zasiadali polscy w³adcy, czê¶æ dworu królewskiego przenosi³a siê z Polski na Wêgry. Tak by³o za czasów polskiej dynastii Piastów i nastêpnej, panuj±cej na Wêgrzech - Jagiellonów, która z przerwami zasiada³a na tronie wêgierskim w XV i XVI wieku (W³adys³aw Warneñczyk, W³adys³aw II i Ludwik II). Wraz z polskim królem Warneñczykiem, oprócz dworu, na Wêgry uda³o siê kilka tysiêcy ¿o³nierzy. Polscy rycerze cieszyli siê na Wêgrzech du¿ym uznaniem. Po bitwie w 1444 r. pod Warn± wielu z nich nie wróci³o ju¿ do Polski, lecz osiedli³o siê na Wêgrzech.
    Niew±tpliwie, wa¿n± rolê odgrywa³o tu równie¿ po³o¿enie geograficzne. Przez wiele stuleci oba kraje ³±czy³a wspólna granica. Zdarza³o siê, ¿e Polacy opuszczali swój kraj z powodu prze¶ladowañ religijnych lub politycznych i wówczas znajdowali schronienie u wêgierskiego s±siada, który zawsze by³ przyja¼nie nastawiony do Polaków.

    Inn± przyczyn± emigracji Polaków na Wêgry by³y wiêksze na Wêgrzech mo¿liwo¶ci rozwoju my¶li humanistycznej i naukowej. W XV wieku, za panowania rodu Hunyadich (Jan Hunyadi i jego syn, Maciej Korvin), na dworze wêgierskim przebywa³o wielu polskich humanistów i uczonych. Warto wymieniæ w¶ród nich astronoma Marcina z ¯urawicy, ksiêdza i kapelana Grzegorza z Sanoka czy poetê Paw³a z Krosna. Kiedy w XV wieku za³o¿ono uniwersytet w Pozsony (dzi¶. Bratys³awa), sprowadzono do niego wielu uczonych z Krakowa.

    Sytuacja ekonomiczno-spo³eczna by³a przez stulecia najsilniejsz± przyczyn± migracji Polaków na Wêgry. Pocz±tek XVI w. by³ okresem, kiedy ch³opi z po³udnia Polski - Podhala, Ksiêstwa ¯ywieckiego, z okolic Wadowic i Jordanowa - masowo uciekali na Wêgry, gdzie panowa³y znacznie wiêksze swobody polityczne, religijne, a przede wszystkim lepsze mo¿liwo¶ci ekonomiczne. Polacy czêsto zak³adali tam ca³e osady, wsie i skupiska rzemie¶lnicze. Przesiedla³y siê ca³e rodziny. M³odzie¿ polska uczy³a siê jêzyka wêgierskiego i tam gdzie by³o to mo¿liwe, zaczê³a uczêszczaæ do wêgierskich szkó³. Wielu z nich pozostawa³o na Wêgrzech na zawsze.

    Wiek XVI przyniós³ du¿e zmiany w historii Wêgier. Klêska pod Mohácsem w 1526 roku rozpoczê³a 150-letni okres niewoli tureckiej na Wêgrzech. Nast±pi³ podzia³ Królestwa Wêgier na trzy czê¶ci: królestwo zachodnie pod w³adz± Habsburgów, dominium tureckie z Bud± i królestwo wschodnie ze stolic± w Gyulafehérvár (Siedmiogród) jako lenno tureckie.

    W 1571 roku zosta³o ustanowione Ksiêstwo Siedmiogrodzkie, które sta³o siê nie tylko kolebk± wêgierskiej my¶li niepodleg³o¶ciowej, ale tak¿e znanym w Europie o¶rodkiem tolerancji religijnej i politycznej. W tym okresie wprowadzono tam równouprawnienie wyznañ religijnych: katolicyzmu, kalwinizmu, luteranizmu i unitarianizmu. Do Siedmiogrodu masowo uciekali wiêc polscy arianie, prze¶ladowani w szlacheckiej Rzeczypospolitej od po³owy XVII wieku. Jednym z najd³u¿ej dzia³aj±cych o¶rodków polskich arian by³ Kolozsvár (dzi¶ Cluj-Napoca w Rumunii). Do po³owy XVIII wieku odbywa³y tam siê synody w jêzyku polskim i dzia³a³a polska szko³a. Wiele wskazuje na to, ¿e polscy arianie w Kolozsvárze dzia³ali do koñca XVIII wieku. Przeprowadzony sto lat pó¼niej spis ludno¶ci ujawni³ kilkadziesi±t nazwisk o polskim brzmieniu.

    Po Odsieczy Wiedeñskiej (1683) czê¶æ terenów zajmowanych dot±d przez Turków, znalaz³a siê pod rz±dami Habsburgów. Dopiero po wycofaniu siê Turków okaza³o siê, ¿e ogromne po³acie kraju, m.in. w rejonie gór Börzsöny, Cserhát, Mátra, Bükk i Zemplén, s± ca³kowicie zniszczone i wyludnione. W³adze austriackie rozpoczê³y akcjê kolonizacyjn±, by zasiedliæ te tereny oraz stworzyæ warunki uprawy le¿±cej od³ogiem ziemi. W¶ród licznie przybywaj±cych kolonistów, którym oferowano tani± ziemiê i wiêksze swobody ekonomiczne, znalaz³y siê nowe rzesze Polaków. Wiele innych przyczyn sk³oni³o Polaków do szukania nowych siedzib na ziemi wêgierskiej jak chocia¿by powód¼ w dolinie Orawy w 1716 roku i klêski ¿ywio³owe tamtego okresu.

    Pocz±tek XVIII wieku to dla Wêgrów pocz±tek walki przeciwko Habsburgom, którzy kilkana¶cie lat wcze¶niej wymusili na Wêgrach prawo do dziedziczno¶ci tronu wêgierskiego. W 1703 roku wybucha powstanie pod wodz± Franciszka II Rakoczego. Jego oddzia³y od pocz±tku chêtnie zasilali ochotnicy z Polski. Ówczesne Górne Wêgry (dzi¶. p³d. S³owacja) by³y pierwszym i najbli¿szym schronieniem dla politycznych uciekinierów z Polski. W pó¼niejszym okresie czasu na tle wa¿nych zmian na ziemiach polskich wielu z Polaków zmuszonych by³o opu¶ciæ kraj i zamieszkaæ na Wêgrzech.
    W po³owie XIX wieku, w czasie Wiosny Ludów, ponownie tysi±ce Polaków przyby³o na Wêgry, by walczyæ "o wolno¶æ wasz± i nasz±". Wielu z nich ws³awi³o siê w walkach i do dzi¶ s± uwa¿ani za narodowych bohaterów wêgierskich, tak jak gen. Józef Bem. Po upadku powstania wielu z nich pozosta³o na Wêgrzech. Gdy w drugiej po³owie stulecia nast±pi³ rozkwit gospodarczy na Wêgrzech, znale¼li tam równie¿ pracê kolejni Polacy z biednej Galicji.

    Pocz±tek XX wieku to kolejna fala polskiej emigracji zarobkowej na Wêgry. Polacy osiedlali siê wokó³ o¶rodków przemys³owych, takich jak Tatabánya, Salgótarján czy Dorog. W tym okresie przybywali na Wêgry równie¿ emigranci polityczni z poszczególnych zaborów.

    Kolejny, du¿y nap³yw ludno¶ci polskiej na Wêgry (kilkadziesi±t tysiêcy) nast±pi³ po wybuchu I wojny ¶wiatowej. By³a to g³ównie ludno¶æ cywilna, ale równie¿ jeñcy z armii rosyjskiej. Osiedlili siê g³ównie w okolicach Esztergomu oraz na Kõbányi, robotniczej dzielnicy Budapesztu. Po odzyskaniu przez Polskê niepodleg³o¶ci kilkadziesi±t tysiêcy rodaków wróci³o do wolnej ojczyzny. Z tym okresem wi±¿e siê te¿ pocz±tek szkolnictwa polskiego. W 1916 roku w trzech budapeszteñskich szko³ach dzieci polskich uchod¼ców mog³y siê uczyæ w ojczystym jêzyku.

    Jeszcze przed I wojn± ¶wiatow±, w 1908 roku przyby³ do Budapesztu z Archidiecezji Lwowskiej ks. Wincenty Danek, który zorganizowa³ Polakom opiekê duszpastersk±, a w 1913 roku zainicjowa³ budowê ko¶cio³a w "polskiej" dzielnicy Kõbánya. Wtedy te¿ powsta³o te¿ Stowarzyszenie Budowy Ko¶cio³a. W 1926 r. po¶wiêcono kamieñ wêgielny pod przysz³± ¶wi±tyniê, a rok pó¼niej ko¶ció³ przekazano wiernym. W 3 lata pó¼niej prymas Polski kardyna³ August Hlond konsekrowa³ tê jedyn± do dzi¶ polsk± ¶wi±tyniê.
    W 1928 r. oddano do u¿ytku Dom Polski, dzia³aj±cy przy polskim ko¶ciele. Wybudowano go z dobrowolnych sk³adek Polonii, i to nie tylko wêgierskiej, ale i amerykañskiej, w¶ród której kwestowa³ ks. Danek. Dom Polski by³ placówk± socjaln±, w której opiekowano siê osobami starymi i samotnymi. W 1950 roku, na mocy specjalnej ustawy komunistyczne w³adze wêgierskie przejê³y nieruchomo¶æ i ca³y polonijny maj±tek.

    W okresie miêdzywojennym powstawa³y nowe organizacje i stowarzyszenia o ró¿nym charakterze: spo³ecznym, kulturalnym, robotniczym i religijnym. Mo¿na tu wymieniæ m.in. Stowarzyszenie Polaków na Wêgrzech, Zwi±zek Robotników Polskich, Sekcjê M³odzie¿ow± Stowarzyszenia Polaków na Wêgrzech, Ko³o Pañ Polskich, Katolicki Zwi±zek M³odzie¿y ¯eñskiej czy Harcerstwo Polskie. Wed³ug spisu ludno¶ci w 1930 roku na Wêgrzech mieszka³o ponad 5 tysiêcy Polaków. Z tym, ¿e ich dzieci, które urodzi³y siê na ziemi wêgierskiej, zosta³y zaliczone ju¿ do obywateli wêgierskich. A¿ 80% Polaków mieszka³o w Budapeszcie, w dzielnicach Kõbánya, Óbuda i Rákosszentmihály. Inne skupiska Polaków to Tatabánya, Rudabánya, Ózd, Salgótarján, Diósgyõr, Baja, Nyíregyháza.

    Po wybuchu II wojny ¶wiatowej z Polski na Wêgry przyby³o ok. 140 tysiêcy uchod¼ców cywilnych i wojskowych. Opiekê nad nimi objê³o wiele wêgierskich organizacji spo³ecznych, z których jesieni± 1939 roku najwa¿niejsz± rolê odegra³ Wêgiersko-Polski Komitet Opieki nad Uchod¼cami z hrabinami Józsefné Károlyi i Erzsébet Szapáry. Spo¶ród najbardziej pomagaj±cych Polakom nale¿y wymieniæ Wêgierskie Towarzystwo im. Adama Mickiewicza, Zwi±zek Legionistów oraz Krajowe Wêgiersko-Polskie Ko³o Harcerskie i Wêgiersko-Polski Zwi±zek Studentów.
    W³adze wêgierskie bezpo¶redni± opiekê nad uchod¼cami cywilnymi powierzy³y IX Wydzia³owi Opieki Spo³ecznej Ministerstwa Spraw Wewnêtrznych i osobi¶cie dr Józsefowi Antallowi, który utworzy³ Biuro ds. Uchod¼ców. Uchod¼cami wojskowymi za¶ zaj±³ siê specjalnie utworzony w Ministerstwie Honwedów XXI Departament z jego szefem p³k Zoltánem Baló.

    W czasie II wojny ¶wiatowej Wêgry by³y jedynym krajem, gdzie dzia³a³o szkolnictwo polskie - od szko³y powszechnej, przez gimnazjum i liceum, po studia akademickie.

    W 1945 r. wiêkszo¶æ Polaków wróci³a do Polski. Ci, którzy zostali na Wêgrzech, ponownie próbowali zorganizowaæ ¿ycie polonijne. Nie by³o to jednak ³atwe przedsiêwziêcie. Dzia³alno¶æ organizacji uchod¼czych wygas³a. Natomiast organizacje polonijne zosta³y zlikwidowane w okresie komunistycznego re¿imu Mátyása Rákosiego. Dzia³acze polonijni wytrwale d±¿yli do utworzenia polskiej organizacji, która skupia³aby wszystkich Polaków. Dopiero w 1958 r. otrzymali zgodê w³adz wêgierskich na powo³anie do ¿ycia nowej organizacji. Utworzono Stowarzyszenie Kulturalne Polaków na Wêgrzech im. Józefa Bema. Pó¼niej zmieniono jego nazwê na Polskie Stowarzyszenie Kulturalne im. Józefa Bema na Wêgrzech, aktywnie dzia³aj±ce do dnia dzisiejszego. "Bem" i jego oddzia³y w wielu miastach przez d³ugi czas by³ jedyn± organizacj± polonijn± dzia³aj±c± na Wêgrzech.

    Dopiero po pierwszych demokratycznych wyborach parlamentarnych wiosn± 1990 roku powsta³y warunki do reaktywowania rozwi±zanych w latach 50-tych i zak³adania nowych organizacji spo³eczno-kulturalnych. I tak w 1993 r. za³o¿ono Stowarzyszenie Katolików Polskich na Wêgrzech pw. ¶w. Wojciecha. W efekcie zgodnego wspó³dzia³ania obu polonijnych Stowarzyszeñ, Ogólnokrajowego Samorz±du Mniejszo¶ci Polskiej i Ambasady RP w Budapeszcie w 1998 r. Dom Polski oddano prawowitym w³a¶cicielom, czyli Polonii. Ocenia siê, ¿e obecnie na Wêgrzech ¿yje oko³o 10 tysiêcy Polaków.
    Na mocy ustawy o mniejszo¶ciach narodowych i etnicznych, w 1994 r. powsta³y pierwsze samorz±dy mniejszo¶ci polskiej. Obecnie, w III kadencji samorz±dowej (2002-2006) istniej± 52 polskie samorz±dy na terenie ca³ego kraju.

Polonia Polacy w Niemczech