|
C. Pierre Zaleski Prezes THL, Dyrektor BPP
BIBLIOTEKA POLSKA W PARYZU I JEJ ZBIORY
Biblioteka Polska w Pary偶u powsta艂a w 1838 r. z inicjatywy dzia艂aczy Wielkiej Emigracji, mia艂a za zadanie podtrzymywa膰 ducha polskiego po艣r贸d wychod藕c贸w, gromadzi膰 polskie wydawnictwa emigracyjne i krajowe, dzie艂a polskie i poruszaj膮ce sprawy polskie wydawane w innych j臋zykach, przyjmowa膰 do swych zbior贸w pami膮tki przywiezione na tu艂aczk臋. Jest najstarsz膮 bibliotek膮 nie francusk膮 w Pary偶u, najstarsz膮 polsk膮 ksi膮偶nic膮 poza granicami Kraju. Jej losy zawsze by艂y zwi膮zane tak z emigracj膮, jak i z Ojczyzn膮. Nazywano od pocz膮tku Narodow膮, nie mog艂a tej nazwy u偶ywa膰 oficjalnie ze wzgl臋du na sprzeciw pa艅stw zaborczych.
Pocz膮tkiem kolekcji by艂y pami膮tki rodzinne uchod藕c贸w, ocalone przez lata wojny i lata tu艂aczki ksi膮偶ki z prywatnych zbior贸w oraz dokumenty dotycz膮ce wydarze艅 im wsp贸艂czesnych. Biblioteka gromadzi艂a to wszystko w swych siedzibach, od 1854 w zakupionym domu przy 6, quai d鈥橭rl茅ans, kt贸ry pozostaje jej siedzib膮 do dzisiaj. Z czasem powi臋ksza艂y si臋 udost臋pniane zasoby, ale zawsze celem nadrz臋dnym by艂o, jest i b臋dzie zachowanie dla Polak贸w w kraju i za granic膮, ich potomk贸w i wszystkich zainteresowanych 艣wiadectw historii Polski, jej kultury i obecno艣ci Polak贸w na obczy藕nie.
I. Ksi膮偶ki i Druki
Biblioteka Polska posiada obecnie ponad 100 tysi臋cy tom贸w w czym par臋 tysi臋cy starodruk贸w. Z cymeli贸w przechowywanych w Bibliotece nale偶y wymieni膰 wydania dzie艂a Miko艂aja Kopernika De revolutionibus orbium coelestium (I wyd. Norymberga 1543, II wyd. Bazylea 1566, III wyd. Amsterdam 1617) ; Statuty Jana 艁askiego (Krak贸w 1506), De origine et rebus gestis Polonorum Marcina Kromera (Bazylea 1568) Pyrmander Mercurii Trismegisti (Krak贸w 1584), przek艂ady na j臋zyk polski Biblii, w tym przek艂ad ks. Jakuba Wujka. Bardzo cenne, acz rzadko jeszcze wykorzystywane s膮 zbiory druk贸w ulotnych.
Istniej膮 te偶 cenne i obfite zbiory czasopism i broszur.
II. R臋kopisy
Na przestrzeni lat zas贸b r臋kopi艣mienny powi臋ksza艂 si臋 g艂ownie dzi臋ki przekazom spu艣cizn emigrant贸w i ich rodzin, niekiedy dzi臋ki zakupom.
W艣r贸d naszych zasobnych i r贸偶norodnych kolekcji znajduje si臋 niezwykle cenny dokument z czas贸w powstania listopadowego - akt detronizacji cara Miko艂aja I jako kr贸la Polski z podpisami prawie 200 pos艂贸w, usilnie przez lata poszukiwany przez III wydzia艂 carskiej policji politycznej, tzw. ochran臋, albo inny dokument, starszy od zacytowanego 鈥 akt konfederacji Pan贸w Litewskich z 1574 roku, z 25 piecz臋ciami skierowany do Henryka Walezego.
Po艣r贸d autograf贸w kr贸lewskich z XVI-XVII wieku znajduj膮 si臋 postacie nast臋puj膮ce: Ludwika XV, Jakuba I Stuarta, Bony Sforzy, Henryka Walezego, Stefana Batorego, Jana III Sobieskiego, Stanis艂awa Leszczy艅skiego, Augusta III i Stanis艂awa Augusta.
W艣r贸d osobisto艣ci i postaci historycznych w inwentarzach naszych r臋kopis贸w znajdziemy mi臋dzy innymi nazwiska nast臋puj膮ce: cesarza Francuz贸w Napoleona I, ksi臋cia J贸zefa Poniatowskiego, genera艂a Marie-Joseph La Fayette鈥檃, ksi臋dza F茅licit茅 de Lamennais, Joachima Lelewela, J贸zefa Bohdana Zaleskiego, genera艂a Henryka D膮browskiego, genera艂a J贸zefa Bema, Victora Hugo, Cypriana Norwida, Juliusza S艂owackiego, Waltera Scotta, Thomasa Moore, Johanna Wolfganga Goethe. S膮 r贸wnie偶 dokumenty dotycz膮ce postaci z XXgo wieku takie jak: Henryk Sienkiewicz, Stefan 呕eromski, Deotyma, W艂adys艂aw Reymont, Henri Grappin, Paul Cazin, , Henri de Montfort, Kajetan Dzier偶ykraj-Morawski, Witold Gombrowicz, S艂awomir Mro偶ek i wielu, wielu innych.
Do naszych zbior贸w wp艂yn臋艂y archiwa Szko艂y Polskiej na Batignolles, Stowarzyszenia 鈥濩zci i Chleba鈥, Towarzystwa Dobroczynno艣ci Dam Polskich, Zak艂adu Swi臋tego Kazimierza, cz臋艣膰 archiwum domowego Ksi膮偶膮t Czartoryskich, Archiwum Ambasady Polskiej w Pary偶u i inne.
W naszych kolekcjach r臋kopi艣miennych na szczeg贸ln膮 uwag臋 zas艂uguje jedyny w swoim rodzaju zas贸b, kt贸rym jest zbi贸r papier贸w po Adamie Mickiewiczu ofiarowany przez W艂adys艂awa Mickiewicza, najstarszego syna poety.
Zbi贸r zawiera mi臋dzy innymi: Ksi臋gi Pielgrzymstwa, fragmenty II i III cz臋艣ci Dziad贸w, fragmenty Pana Tadeusza, wiersze, artyku艂y, pisma, notatki profesora w Coll猫ge de France oraz jego liczn膮 korespondencj臋.
Po艣r贸d adresat贸w i korespondent贸w Poety odnajdziemy: Marie d鈥橝goult, Victora Cousin, Pierre Jean-David d鈥橝ngers, Johanna Wolfganga Goethe, Jules Micheleta, Charles de Montalemberta, Edgara Quinet, George Sand, Alfreda de Vigny.
Zgromadzone s膮 w Bibliotece Polskiej tak偶e bezcenne archiwa os贸b, kt贸re w praktyce wype艂niali trudne zadania nawi膮zywania i utrzymywania dobrych kontakt贸w mi臋dzy Polsk膮 i Francj膮. To na podstawie archiw贸w rodziny Ga艂臋zowskich i Lipkowskich, Henryka Gierszy艅skiego, Kazimierza Wo藕nickiego czy Zygmunta Lubicz Zaleskiego mo偶emy stara膰 si臋 opisywa膰 te kontakty.
Z zachowanych archiwali贸w Biblioteki Polskiej wy艂ania si臋 codzienno艣膰 bycia emigrantem i walki o utrzymanie w艂asnej to偶samo艣ci, tak偶e w starciu z re偶imem komunistycznym, kt贸ry w ko艅cu lat 50-tych pr贸bowa艂 przej膮膰 zbiory Biblioteki Polskiej. Materia艂y pozosta艂e po Franciszku Pu艂askim, Czes艂awie Chowa艅cu, Wandzie Borkowskiej,Irenie Ga艂臋zowskiej s膮 艣wiadectwem ich bezkompromisowej postawy w tych trudnych latach.
Lista powy偶sza nie jest wyczerpuj膮ca. Sugeruje jedynie ogrom i r贸偶norodno艣膰 archiwalnego materia艂u badawczego. Ca艂o艣膰 zasobu r臋kopi艣miennego Biblioteki Polskiej w Pary偶u obj臋ta jest inwentarzem akcesyjnym, kt贸ry liczy 7400 pozycji. Wydrukowane poszczeg贸lne tomy katalog贸w zawieraj膮 opisy dotycz膮ce oko艂o 3000 akcesji, co oznacza, 偶e ponad 40 % zasobu archiwalnego jest opracowana.
III. Zbiory artystyczne
Malarstwo, rysunek, akwarele i gwasze, niewielka, ale cenna kolekcja miniatur, rze藕by, ryciny, medale, fotografie oraz dokumentacja artystyczna s膮 gromadzone w Bibliotece Polskiej od pocz膮tku jej istnienia. Cz臋艣膰 dar贸w - zbi贸r pami膮tek po Adamie Mickiewiczu zebrany przez jego syna, sk艂ada si臋 na wydzielone Muzeum Adama Mickiewicza, istniej膮ce od 1903 roku. Inn膮 jednostk臋 stanowi kolekcja chopinowska, w sk艂ad kt贸rej wchodz膮 pami膮tki po kompozytorze, z kt贸rych cz臋艣膰 wystawiona jest w Salonie Chopina. Pozosta艂e kolekcje pokazywane s膮 w Muzeum Boles艂awa Biegasa oraz w salach Biblioteki Polskiej w ramach ekspozycji zmiennych.
Obecnie inwentarz malarstwa liczy 610 pozycji, do kt贸rych nale偶y doda膰 poka藕ny zbi贸r prac Van Haardta (Jerzego Brodnickiego): 754 pozycji oraz zbi贸r prac Jana Ekierta i jego 偶ony Eleonory Reinhold (razem 489 pozycji). Pozycjami wa偶nymi s膮 pr贸cz wizerunk贸w historycznych, portret贸w kr贸li, obrazy artyst贸w polskich ko艅ca 19-tego i pocz膮tku 20-tego wieku, jak Teodor Axentowicz, Boles艂aw Biegas, Olga Bozna艅ska, Gustaw Gwozdecki, Jan Rubczak, Jan Stanis艂awski oraz ca艂a plejada mistrz贸w polskich znanych ju偶 z wystawy "Skarby Kultury Polskiej ze zbior贸w Biblioteki Polskiej w Pary偶u".
Ozdob膮 bogatej kolekcji rysunk贸w, licz膮cej oko艂o 2400 obiekt贸w, s膮 prace: Eug猫ne Delacroix - spontaniczny, nerwowy szkic koni, rysunek zafascynowanego Delacroix Piotra Micha艂owskiego - Je藕dziec, rysunki Jana Piotra Norblina i Cypriana Norwida, Leona Wycz贸艂kowskiego, wiele pi臋knych rysunk贸w rozmaitych mistrz贸w szk贸艂 flamandzkiej, francuskiej, niemieckiej i w艂oskiej z kolekcji Kamila Gronkowskiego.
Najwieksz膮 liczebnie kolekcj膮 s膮 ryciny uporz膮dkowane wed艂ug nast臋puj膮cych kryteri贸w: portrety, autorzy i grafika u偶ytkowa. Zbi贸r ten licz膮cy oko艂o 9000 rycin jest nies艂ychanie interesuj膮cy pod wzgl臋dem historycznym i zawiera prawdziwe skarby, jak cenne prace Jeremiasza Falcka, Romeyna de Hooghe, Pietera de Jode oraz takich mistrz贸w jak Daniel Chodowiecki, Konstanty Brandel, Antoni Kamie艅ski, Karol Mondral, Stefan Mro偶ewski czy Bronis艂aw Zaleski.
W艣r贸d 269 rze藕b (przede wszystkim br膮zy, gipsy, kilka rze藕b drewnianych) do najciekawszych nale偶y kolekcja prac Boles艂awa Biegasa. Prawdziwymi per艂ami s膮 rze藕by Franciszka Blacka, Xawerego Dunikowskiego, Cypriana Godebskiego, Sary Lipskiej, Wandy 艁adniewskiej-Blankenheim i Edwarda Wittiga.
Na nowo po stratach wojennych kompletowana kolekcja monet i medali liczy obecnie 637 pozycji. Niekt贸re z nich wchodz膮ce w sk艂ad zbior贸w W艂adys艂awa Mickiewicza, pokazywane s膮 w ramach dzisiejszej ekspozycji Muzeum Adama Mickiewicza.
W艣r贸d plakat贸w i druk贸w ulotnych licz膮cych ponad 1560 pozycji, znajduje si臋 kilka plakat贸w z pocz膮tku 20-tego wieku. Wi臋kszo艣膰 dokument贸w dotyczy wydarze艅 polonijnych, 偶ycia kulturalnego ale te偶 i politycznego, o czym 艣wiadcz膮 druki dotycz膮ce 偶ycia 偶o艂nierzy w czasie drugiej wojny 艣wiatowej czy te偶 z nowszej historii - dokumenty odnosz膮ce si臋 do Solidarno艣ci.
Na nowo porz膮dkowane s膮 kolekcje fotograficzne, w kt贸rych do tej pory nacisk po艂o偶ony by艂 na ikonografi臋, licz膮ce kilka tysi臋cy obiekt贸w. Kilkana艣cie dagerotyp贸w oraz dawne fotografie r贸偶nych format贸w pierwszych mistrz贸w tego kunsztu, g艂贸wnie artyst贸w dzia艂aj膮cych na emigracji wchodz膮 w sk艂ad tego niezmiernie ciekawego zbioru.
Kartografia stanowi dzia艂 osobny, podporz膮dkowany ze wzgl臋dow logistycznych kolekcjom artystycznym. Do dyspozycji czytelnik贸w stoi ponad 348 atlas贸w, ciekawe i niekt贸re bardzo rzadkie wydania map z 18-tego i 19-tego wieku oraz w wi臋kszej cz臋艣ci mapy 20-tego wieku, w sumie oko艂o 4250 tytu艂贸w. Dotycz膮 one przede wszystkim teren贸w polskich 鈥 ewolucje historyczno-geograficzn膮 mo偶na prze艣ledzi膰 pocz膮wszy od map Ptolomeusza. W tym dziale znajduj膮 si臋 te偶 plany historyczne i wsp贸艂czesne g艂贸wnie polskich i francuskich miast oraz plany przedstawiaj膮ce przebieg bitew z r贸偶nych wyda艅 albumowych i ksi膮偶kowych.
*********************************************
Kolekcje Biblioteki Polskiej w Pary偶u s膮 w do艣膰 z艂ym stanie. Badania statystyczne stwierdzi艂y 偶e od 20 do 25 procent obiekt贸w na papierze (ksi膮偶ki, r臋kopisy, rysunki ...) s膮 w bardzo z艂ym stanie i wymagaj膮 gruntownej restauracji aby mo偶na by艂o je u偶ywa膰. Za to magazyny i budynek zosta艂y porz膮dnie odnowione i zmodernizowane w latach 2001-2004.
Bibliotek膮 Polsk膮 w Pary偶u opiekuj膮 si臋 obecnie dwie instytucje 鈥 Towarzystwo Historyczno-Literackie i Polska Akademia Umiej臋tno艣ci w Krakowie. Administracja Biblioteki Polskiej w Pary偶u jest powierzona Towarzystwu Historyczno-Literackiemu.
|
